De toekenning van de P.C. Hooftprijs voor beschouwend proza aan Anja Meulenbelt (80) leidt tot discussie in de literaire wereld. De jury prijst Meulenbelts bijdrage aan de taalontwikkeling. Kritische schrijvers betwijfelen of de literaire kwaliteit doorslaggevend was; zij vermoeden dat activisme heeft meegewogen. Schrijfster Marente de Moor, wier roman De bandagist deze week door de Volkskrant werd uitgeroepen tot boek van het jaar, zegt: “De indruk wordt gewekt dat er bij de woede van het moment een kandidaat is gezocht. Dat schept een precedent. Bij het volgende grote drama in de wereld moeten de juryleden weer op zoek naar iemand die daarmee bezig is, terwijl ze de werkelijke literaire kwaliteiten van een oeuvre zouden moeten onderscheiden.”
Volgens De Moor wringt de timing en de morele context: “Je slaat wel een raar figuur als jury. Amnesty publiceert een rapport over de gruwelijke misdaden van Hamas tegen vrouwen, en op dezelfde dag ken je de belangrijkste literaire prijs toe aan een activiste die deze praktijken al op 8 oktober 2023 rechtvaardigde als legitiem verzet. Dat is een radicaal statement.”
‘Onvermijdelijk’
De Moor verwijst naar het opiniestuk op Vara-blog Joop.nl van 8 oktober 2023, waarin Meulenbelt de slachtpartij door Hamas een dag eerder beschreef als een ‘militaire aanval op bezettingsmacht Israel’. “De pressurecooker die Gaza heet is ontploft,” schreef Meulenbelt. “Wil iemand even komen vertellen welke opties de Palestijnen nog over hebben?” Volgens De Moor had de jury explicieter moeten zijn over haar motieven. “Je kiest voor iemand die vanuit het comfortabele Nederland wegkeek van verkrachtingen, omdat de slachtoffers in haar zwart-wit gekleurde wereldbeeld tot het verkeerde kamp behoorden. Ik denk niet dat dit blijk geeft van geraffineerd en oorspronkelijk denken, passend bij de statuur van die prijs. Ik geloof er niks van dat de literaire kwaliteit doorslaggevend is geweest, zoals de jury beweert.”
Anja Meulenbelt werd bekend door De schaamte voorbij (1976). Haar werk is nauw verweven met politiek activisme: zij was lid van de SP en bestuurslid van Bij1, schreef meerdere boeken over de Palestijnse zaak en was getrouwd met een man uit Gaza. Enkele jaren geleden voerde de feministe campagne tegen Femmes for Freedom, een Nederlandse stichting die zich inzet tegen gedwongen huwelijken en eergerelateerd geweld.
Kromproza
In De Telegraaf uiten meer auteurs zorgen. Jessica Durlacher: “Ze krijgt die prijs niet om haar kwaliteiten als essayist, maar vanwege politiek activisme.” Pieter Waterdrinker verwijst naar een klassiek literair uitgangspunt: “Van mij mag iedereen prijzen winnen. Maar Vladimir Nabokov zei al: zodra je politiek en literatuur met elkaar vermengt, krijg je ideologische rotzooi.”
‘Haar gedachtegoed is salonfähig in de culturele scene van nu’
Schrijfster Natasha Gerson reageert op sociale media scherp op het werk van de laureate: “Het onnozelste kromproza dat ooit op deze moddervlek gewrocht is, alleen overtroffen in domheid door zichzelf.” De discussie kreeg een lichtere noot toen schrijver Theodor Holman opmerkte: “Ik heb mijn P.C. Hooftprijs teruggestuurd.” Een grap, want Holman won de prijs nooit.
Mode in cultuurkringen
De samenstelling van de jury speelt een pikante rol in de discussie. Sommige leden hebben zich in het publieke debat expliciet uitgesproken over Gaza en Israël. De Moor wijst erop dat juist bij een oeuvreprijs een bijzondere verantwoordelijkheid hoort. “De jury is in dienst van het instituut, schatplichtig aan iedereen die ooit deze prijs heeft gekregen. Dat schept de verplichting dat je het laat uitstijgen boven activistische polemiek.”
Daarmee gaat het debat niet zozeer over Meulenbelt zelf, als wel over de mores in de literaire wereld. Marente de Moor: “Iemand die deze oeuvreprijs voor beschouwend proza krijgt, zou moeten laten zien dat ze van alle markten thuis is in haar denken. Ik zie niet veel veelzijdigheid. Het gedachtegoed is salonfähig in de culturele scene van nu.”
Over de plaats van activisme in de literatuur lopen de meningen uiteen, zoals al in de tijd van Nabokov. De kernvraag na de toekenning aan Meulenbelt is eenvoudig: wordt de hoogste literaire prijs toegekend voor schrijfkunst, of voor standpunten?
10 reacties
Pieter waterdrinker slaat de spijker op z’n kop, PC-hoofdprijs dit jaar vooringenomen!
Anja Meulenbelt???……. Nooit van gehoord!!
PC Hooftprijs??? … Ik wist niet dat je in die winkelstraat wat kon winnen!!
Van een terroristenvrouw die in Nederland minister en vicepremier kon worden, tot en met een kandidaat-premier die de Nederlandse Omroepstichting ontslaat van de morele verplichting om eerlijke verslaggeving te presenteren, is het duidelijk geworden dat de schaamte geheel voorbij is en alles wat ziek, gedijt.
Wat moeilijk, of liever onmogelijk lijkt, dat is de verschijning van intelligente literatuur in goed Nederlands, die de slapende en gehersenspoelde Nederlanders twee minuten vóór, of niet uit te sluiten twee minuten na twaalven, wakker schudt en kritisch aan het nadenken zet over de met primitief barbarisme gepaard gaande kolonisering die zij nu ondergaan. Gaza zal nóóit op Nederland gaan lijken, maar mede dankzij naar de filistijnen geholpen verslaggeving en als literatuur gepresenteerde propaganda voor het barbarisme zoals die van juffrouw Meulenbelt, begint Nederland er steeds meer uit te zien zoals Gaza.
Ik ben docent Nederlands in de bovenbouw havo/vwo (klas 4,5,6). Er is geen enkele site met literaire titels zoals lezenvoordelijst.nl of leesadviezen.nl die een boek van Meulenbelt vermeldt. Haar “ literaire” werk vind ik in mijn klassen not-done. Eenzijdig activisme past niet in mijn lessen over literatuur. Literatuur moet een leerling aan het denken zetten over allerlei maatschappelijke problemen; activisme schrijft een leerling voor wat hij/zij moet denken dan wel vinden. De P.C. Hooftprijs voor, in mijn optiek in dit geval ,triviale literatuur is een belediging niet alleen van de prijs, maar ook van P.C.Hooft die veel heeft betekend voor de Nederlandse taal en literatuur in de 17e eeuw.
Haar boeken mogen wat mij betreft niet op de eindlijsr staan.
Prima commentaar van de zeer beschaafde Marente de Moor, alleen is het geen woede, maar haat, afgunst, cynisme. De opstand van het establishment tegen het volk kan niet beter worden getypeerd dan door de toekenning van deze prijs.
UITSTEL VAN EXECUTIE!
Ach, het ene gat wordt met het andere gedicht , dat kan niet alleen in de financiële
wereld, maar ook in het milieu van de culturele wereld.
What,s in a name?
De “naam” is slechts een label.
De motivatie van de jury om de prijs aan Meulenbelt toe te kennen luidde: “Meulenbelt is er diep van doordrongen dat beschrijven altijd plaatsvindt vanuit een positie, vanuit een lichaam dat betekenissen krijgt opgedrongen op grond van klasse, gender, etniciteit, gezondheid en vanuit een geest die beheerst wordt door taboes, ideologie en de afwas die nog gedaan moet worden”
Mijn vraag: Is die afwas inmiddels gedaan? Of staat alle troep er nog?
Je hoeft geen ‘kritische schrijver’ te zijn – wel een vaardige lezer (en ik heb de zelfkennis om te weten dat ik dat ben) – om te onderkennen dat de literaire kwaliteit van Anja M’s werk niet opmerkelijk is (integendeel) en dat, bijgevolg, haar activisme zonder meer de doorslag heeft gegeven (en niet slechts heeft ‘meegewogen’). Het betreft tenslotte ‘beschouwend proza’; van dit activisme is de afgelopen decennia het ‘feminisme’ geheel uit beeld verdwenen (anders verdedig je islamitisch geschraagd doen en laten niet) en vervangen door pro-islamiseringsretoriek.
Er was eens een minister, hij heette Eelco Brinkman, hij was Minister van cultuur.
Ja-aa, en weet u wat hij deed? Wel,.. hij weigerde de P.C.Hoofdprijs uit te reiken aan Hugo Brandt Corstius. Twee jaar lang werd de prijs niet uitgereikt.
********************
En waarom? Nou,… heel simpel en kordaat. Omdat deze Meneer Corstius het KWETSEN tot instrument zou hebben gemaakt.
Deze Anja Meulenbelt is een echte politiek-activiste. En wel door middel van een extreem dwepen voor de Gazanen en de “Palestijnse zaak”.
Reken maar, dat deze vrouw weinig goeds heeft gemeld over Israel in haar memoires en schrijven/boeken, omdat zij een fanatiek Palestina-activiste is. Kwetst zij dan niet?
**********************
Ik had het dus over KWETSEN als instrument, zoals Min. Eelco Brinkman dat ervoer, bij het uitreiken van de P.C.Hooftprijs aan Hugo Brandt Corstius.
O.a. Joodse Jessica Durlacher reageert op de toekenning van de prijs naar Anja Meulenbelt, wat zeer begrijpelijk is. Maar het is allemaal zo keurig en tammetjes hoe deze reacties zijn.
**********************
Jammer, dat er geen Eelco Brinkmans zijn opgetreden, om deze prijs niet aan Anja Meulenbelt uit te reiken. Dan is het tenminste doorslaggevend en van betekenis.
Ik vind dat die Meulenbelt ook KWETST, en wel naar Israel en Joden.
De tijdgeest in Nederland heeft dit schadelijke gebeuren/uitreiking wel mogelijk gemaakt.
Afschaffen simpelweg, deze prijsuitreiking. Het heeft geen enkele waarde.
*********************
En trouwens, volgens mij baalt deze Anja Meulenbelt enorm van een vuile afwas, wat zeurt
de jury. Het slaat helemaal nergens op. Waar hebben ze het over?
Tien jaar deze prijs niet uitreiken. Misschien helpt dit een ietsjepietsje, al geloof ik hier natuurlijkhelemaal niet in.
“Alle reacties zijn zo keurig en tammetjes”
Als je fel en zeker niet “politiek correct’ reageert dan wordt je niet uitgenodigd, geplaatst of wat dan ook.
Daar heb ik hier ervaring mee.
Hanneke