Het was op de kop af tien jaar geleden dat het NIW Caracas bezocht voor een artikel in de serie ‘Verslag uit het buitenland’, toen vorige week commando’s van de Amerikaanse Delta Force-eenheid ‘president’ Nicolás Maduro en zijn vrouw Cilia Flores arresteerden in een militaire basis in de hoofdstad van Venezuela. Het NIW beschreef in dat artikel, Venezolaanse zorgen, hoe de Joodse gemeenschap onder druk stond in een land dat eigenlijk nooit antisemitisme gekend had.
Maar het linkse regime van Hugo Chávez knoopte al begin deze eeuw innige banden aan met de vijanden van Israël, met name met Iran, Hezbollah en Hamas. Natuurlijk had dit zijn weerslag op de moderne, succesvolle en dus relatief welvarende Joodse gemeenschap, die zich vrijwel unaniem achter de democratische oppositie schaarde. Eerst tegen Chávez en daarna diens opvolger Nicolás Maduro, hoewel die laatste schermde met een Nederlands-Sefardische achtergrond.
Dit leidde tot steeds zwaardere repressie. Al in 2009 werd de Tiféret Israel-synagoge in Caracas aangevallen door regime-aanhangers. De geheime dienst hield een lijst bij met prominente Joden die in de gaten gehouden werden. Na de dood van Chávez in 2013 werd de toch al niet malse antizionistische retoriek nog verder opgezweept. Israël pleegde een ‘Holocaust’ in Gaza, zo luidde de lijn van het regime al jaren voor 7 oktober 2023. En nog steeds. De arrestatie van Nicolás Maduro op verdenking van drugshandel vorige week had ‘zionistische ondertonen’, liet zijn opvolgster Delcy Rodriguez weten.
De succesvolle Joodse gemeenschap schaarde zich achter de oppositie tegen Nicolás Maduro
De oppositie staat heel anders in de wedstrijd. Leidster en vredes-Nobelprijswinnares María Corina Machado stak recent in een interview met de krant Israel Hayom de loftrompet over de Joodse staat. Als Machado president wordt, zal zij de relatie met Israël herstellen, zij verdedigt de strijd van de IDF tegen Hamas in Gaza en wil zelfs een Venezolaanse ambassade in Jeruzalem openen.
Licht aan het einde
Tien jaar geleden sprak het NIW in Caracas, waar wij tot onze verbazing op straat een buste van PLO-leider Arafat tegenkwamen, met Samuel Yecutieli. De veiligheidsexpert van de Joodse gemeenschap zei in december 2015 al dat vrijwel alle Joden zich opmaakten Venezuela te verlaten, inclusief hijzelf. Tien jaar later, terwijl het volk massaal de val van dictator Maduro viert, spreekt het NIW Yecutieli opnieuw. Hij blijkt de daad bij het woord gevoegd te hebben, want hij beantwoordt onze vragen vanuit Kefar Saba, een noordelijke voorstad van Tel Aviv, waar hij tegenwoordig met zijn gezin woont.
‘Het zal nooit meer worden zoals het was’
“Ik zag geen licht aan het einde van de tunnel,” licht Yecutieli zijn vertrek in 2017 uit Venezuela toe. Met zijn vrouw en drie dochters kozen zij voor Israël om bij elkaar te blijven. Liefst acht miljoen Venezolanen ontvluchtten het land sinds Maduro er de macht overnam, de grootste – en minst in de media belichte – vluchtelingenstroom van deze eeuw. Yecutieli zag families uit elkaar vallen als zij eenmaal in het buitenland waren. De ouders in de VS, een kind in Colombia, een ander in Spanje. Hij koos ervoor zijn drie dochters dichtbij te houden in de Joodse staat. Daar heeft de oudste inmiddels haar dienstplicht in de IDF vervuld als officier, vertelt hij trots. De tweede dient op dit moment en de derde staat op het punt zich bij haar te scharen.
Zoals de overgrote meerderheid van de Venezolanen is Yecutieli erg blij met de Amerikaanse arrestatie van Maduro, ook al is de klus nog niet helemaal geklaard zolang het regime nog in het zadel zit. Daar denkt hij genuanceerd over: “Het is goed de dictatuur niet meteen helemaal te ontmantelen, want dat leidt tot chaos. Het leger en de inlichtingendiensten staan nog onder bevel van het regime en de oppositie heeft niet de middelen de macht nu over te nemen.”
Over de toekomst van de Joodse gemeenschap in Venezuela is Yecutieli gematigd optimistisch, al telt deze nog slechts drieduizend leden, waar dat er begin deze eeuw nog 24 duizend waren. “De Venezolaanse Joden in de diaspora zijn hoogopgeleid en kunnen een belangrijke rol spelen in de wederopbouw van het land. Het regime heeft alles verwoest: de staatsinstituties, de infrastructuur. Wij kunnen helpen die weer op te bouwen. Ook Israël kan daarin een belangrijke rol spelen, zeker als María Corina Machado president wordt.”
Sommige Joden zullen terugkeren naar Venezuela, schat hij, “maar het zal nooit meer zo worden als het was.” Of hij zelf terug zal keren naar zijn geboorteland? Wel om te helpen bij de wederopbouw, maar niet om te wonen, denkt Samuel Yecutieli: “We hebben in acht jaar tijd wortel geschoten in Israël. Mijn dochters zullen hier trouwen en kinderen krijgen, zij zijn echte Israëli’s geworden.”
––––––––––––––––––––––––––
Wie is wie in de Venezolaanse politiek?
Nicolás Maduro – De gearresteerde leider van het regime in Caracas noemt zich sinds 2013 president. In dat jaar nam hij het ambt over van de overleden Hugo Chávez, de links-extremist en voormalige couppleger die veertien jaar lang de democratie en economie van zijn land te gronde had gericht. De voormalige buschauffeur Maduro, met de onvoorwaardelijke steun van zijn eveneens gearresteerde vrouw Cilia Flores, slaagde erin het land nog slechter te besturen dan zijn voorganger en nog meer gebruik te maken van verkiezingsfraude, repressie en corruptie, waardoor Venezuela anno 2026 een militaire narcodictatuur is.
María Corina Machado – De leidster van de democratische oppositie werd uitgesloten van deelname aan de presidentsverkiezingen in 2024 door het door Maduro benoemde en gecontroleerde Hooggerechtshof. De populaire Machado, in Venezuela meestal liefkozend alleen bij haar voornamen aangeduid, gooide vervolgens haar gewicht achter een relatief onbekende presidentskandidaat, Edmundo González. Die versloeg Maduro met zeker twee derde van de stemmen, maar de dictator liet zich door de eveneens door hem benoemde en gecontroleerde kiescommissie tot winnaar uitroepen. De westerse democratieën erkenden die uitslag niet en beschouwen González als de legitieme president.
Delcy Rodriguez was sinds 2018 vicepresident onder Maduro en legde deze week de eed af als zijn opvolger. Maar omdat het presidentschap van Maduro niet erkend werd door het democratische deel van de internationale gemeenschap, is de legitimiteit van haar ambt meer dan omstreden. Rodriguez zijn internationale sancties opgelegd, onder andere door de EU wegens ‘het ondermijnen van de democratie en rechtsstaat’. Zij staat bekend als uiterst corrupt, zelfs voor regimebegrippen, en heeft nauwelijks een eigen achterban. Wellicht daarom zou Washington bereid zijn haar als tussenpaus te laten fungeren tijdens de overgang naar een democratisch Venezuela.
Vladimir Padrino en Diosdado Cabello worden beschouwd als de ‘sterke mannen’ achter het socialistische regime in Caracas. Padrino is een viersterrengeneraal en de huidige minister van Defensie. Ook aan hem zijn sancties opgelegd nadat hij in 2018 het leger had ingezet om Maduro aan de macht te houden. Cabello was al onder het regime van Hugo Chávez een havik als het ging om het onderdrukken van de democratische oppositie in zijn land. Op dit moment is hij minister van Binnenlandse Zaken en Justitie, waardoor hij politie, Openbaar Ministerie en rechters van het land controleert. Cabello, bijgenaamd ‘de Octopus’, is de belichaming van corruptie in Venezuela. Padrino en Cabello worden gezamenlijk verantwoordelijk gehouden voor het doden van zo’n driehonderd anti-Maduro-demonstranten in de periode 2014-2018, voor de naar schatting duizend politieke gevangenen in het land, en voor de martelingen en verdwijningen van oppositieleden.
