Het was een opvallende confrontatie tussen twee prominente strijders tegen antisemitisme. Pinchas Goldschmidt sprak vorige week op de jaarlijkse conferentie van het World Economic Forum in Davos in Zwitserland, zijn geboorteland, over de toegenomen en nog steeds groeiende Jodenhaat in Europa. Goldschmidt, die bijna twee decennia opperrabbijn van Moskou was, is sinds 2011 de voorzitter van de Conferentie van Europese Rabbijnen (CER).
In Davos betoogde de CER-voorzitter in een paneldiscussie over antisemitisme, extremisme en sociale cohesie dat de strijd tegen Jodenhaat en die tegen islamofobie niet los van elkaar gezien kunnen worden. “Ik denk dat de groei van extreemrechts in veel Europese landen een reactie is op de onzekerheid die veel zogenoemde oude Europeanen voelen over de nieuwe immigranten die uit het Midden-Oosten zijn gekomen.”
Volgens de rabbijn is de gezamenlijke strijd tegen antisemitisme en islamofobie in het gedeelde belang van de Joodse en moslimgemeenschappen. Goldschmidt vindt dat interreligieuze initiatieven sociale cohesie bevorderen. Maar zijn opmerkingen schoten een andere rabbijn in het verkeerde keelgat.
Gepikeerd
“Het ‘oude Europa’ de schuld geven voor de huidige toename van antisemitisme is beschamend,” schreef Yehuda Kaploun op socialmediaplatform X. “Het is de massa-immigratie zelf die Joden bedreigt.” Kaploun is niet de eerste de beste. De in Israël geboren rabbijn stamt uit een illuster geslacht in de Chabadbeweging en werd een maand geleden door president Donald Trump benoemd als ‘speciaal gezant antisemitismebestrijding’ van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken. Die functie staat in de VS gelijk aan een ambassadeurschap.
Op zijn beurt reageerde Goldschmidt gepikeerd op Kaplouns kritiek. “Dit is een flagrant voorbeeld van verkeerd citeren, dat erop is gericht haat jegens Joden in Europa te vergroten.” Dat was nogal een beschuldiging aan het adres van de belangrijkste Amerikaanse antisemitismebestrijder. Goldschmidt vervolgde: “Ik heb duidelijk gewezen op de toename van jihadistische aanvallen en gezegd dat Jodenhaat komt van extreemrechts, extreemlinks en de radicale islam.”
Veel Joodse kopstukken vragen zich vertwijfeld af waar de islamitische solidariteit blijft
Kaploun liet het er verder bij, maar de botsing tussen de twee rabbijnen is symbolisch voor een bredere richtingenstrijd. Binnen de Joodse gemeenschappen in Europa en de VS, maar ook in Israël en onder niet-Joden die zich zorgen maken over de explosie van antisemitisme sinds 7 oktober 2023, wordt zeer verschillend gekeken naar de rol van de islam en immigratie.
Liefde van één kant
Veel Joden, vooral de progressievere, vinden het van groot belang een gezamenlijk front te vormen met imams en andere islamitische kopstukken in de strijd tegen zowel Joden- als moslimhaat. Maar daartegenover staat een groeiende beweging die erop wijst dat je niet kunt samenwerken tegen racisme met een groep die datzelfde racisme op grote schaal bagatelliseert, rechtvaardigt en zelfs actief uitdraagt.
Veel Joodse kopstukken, zoals recent opperrabbijn Binyomin Jacobs bij de antisemitische demonstraties rond het chanoekaconcert in Amsterdam, vragen zich vertwijfeld af waar de islamitische solidariteit blijft, bijvoorbeeld na de bloedige aanslagen in het Australische Bondi Beach — om nog maar te zwijgen van 7 oktober. Joodse activisten die in overlegorganen met islamitische organisaties zitten, klagen steen en been dat de liefde telkens slechts van één kant moet komen en dat moskeeën zich zelden uitspreken tegen anti-Joods racisme en geweld.
Goldschmidt en Kaploun vertegenwoordigen in dat opzicht twee verschillende gezichtswijzen. Een traditioneel-progressieve, die op sociale cohesie tussen minderheden gericht is, tegenover een modernere, immigratie- en islamkritische denkwijze, die betoogt dat je niet kunt samenwerken met de ideologie die een van de drijvende krachten achter Jodenhaat is.
