Weer ben ik (een beetje) te laat met mijn dagboek. De reden is dat mijn nacht volgepropt was met e-mails beantwoorden, waardoor mijn dagboek vertraging opliep.
De bijeenkomst van Israëlactie donderdagavond was meer dan bijzonder. Twee sprekers vormden het hoogtepunt (of misschien wel het dieptepunt): Eli-Ya Cohen, de ex-gijzelaar, en Daniël Hagari, de ex-woordvoerder van de IDF. ‘Nooit van de waarheid afwijken, zelfs geen millimeter!’, was steeds zijn uitgangspunt, beter zwijgen dan fantaseren of bewust onwaarheden verkondigen. De fysieke oorlog heeft Israël duidelijk gewonnen, zo gaf hij aan, maar de venijnige oorlog die ‘de publieke opinie’ heet, heeft Israël verloren. En toch, zei Hagar, zullen we ook die oorlog winnen, terwijl hij zijn handen ophief naar de hemel en hiermee aangaf dat ook hij begreep dat uiteindelijk alles van boven komt, en dus zullen we winnen.
Maar voor Hagari, die min of meer vrijwillig IDF-woordvoerder was geworden, sprak Eli-Ya Cohen, de gijzelaar die het 7 oktoberdrama na 505 dagen gevangenschap had overleefd. Zijn verhaal was onbeschrijflijk indrukwekkend. De martelingen die hij beschreef, het sadisme, de honger, dorst, onbekendheid over het lot van andere gijzelaars en van zijn familie, de vele keren dat hij een einde aan zijn leven had kunnen maken en dat heel bewust niet had gedaan. De talloze keren dat hij het Sjema Jisraëel heeft geroepen in de veronderstelling dat zijn eind nabij was. En de tefillin, gebedsriemen, die hij uiteraard niet had maar wel dagelijks symbolisch aandeed en daarbij de gebruikelijke gebeden uitsprak. Het stukje pita dat hij, als het meezat, vrijdagochtend had gekregen en dat hij bewaarde om er ’s avonds kiddoesj mee te maken om daarna met medegevangenen te bensjen, het dankgebed na de maaltijd (die er niet was) uit te spreken.
De Lubavitcher Rebbe heb ik vaak horen spreken over de kedosjiem, de heiligen die in Auschwitz waren vermoord. Ik heb die term nooit zo begrepen. Over de doden niets dan goeds, was in mijn gedachten de basis van deze verheffing van de slachtoffers. Maar nu ik deze gijzelaar heb horen spreken, begreep ik het helemaal. Wat een onbeschrijfelijke beproevingen en een nog onbeschrijflijkere moed en geestkracht om zo om te gaan met het onmogelijke. Eli-Ya was voor mij een tsadiek, een jongeman van een zeer hoog spiritueel niveau. Ik had naast hem gezeten, ik heb hem bedankt, terwijl hij vanuit zijn oprechte eerlijke bescheidenheid eigenlijk niet goed snapte waarvoor ik hem bedankte, een door en door goed mens die de hel van Hamas had overleefd met de Eeuwige, de God van Israël, steeds voor ogen. Zo hebben de Joden de eeuwen weten te trotseren, ondanks alles.
We vieren vandaag het Nieuwjaarsfeest van de bomen, Toe Bisjvat. De mens wordt vergeleken met een boom in het veld. Een boom kan, dankzij zijn gezonde wortels, de heftigste stormen weerstaan. Am Jisraël chai, het Joodse volk leeft en overleeft, dankzij de generaties die wisten te overleven, onze wortels, onze gijzelaars. Zondag, de dag voor Toe Bisjvat, was ik aanwezig in Arnhem van twee tot vier. Zo’n zestig man (en vrouw) mochten genieten van een geweldige catering. Broodjes, vruchten, soep en ook nog een voorgerecht. Keukenploeg Arnhem: dank! Frits Barend was gastspreker, maar voordat hij zijn boeiende verhaal begon te vertellen, werd de middag geopend door David Simon en daarna mocht ook ik mijn zegje doen. Toen na afloop van mijn verhaal ik kennelijk iets te lang had gesproken, heeft David Simon aan de geboeid luisterende aanwezigheden een oude grap verteld. ‘Wat is het verschil tussen een rabbijn en een radio? Een radio kun je uitzetten, een rabbijn niet.’ Maar omdat ik me natuurlijk niet zo gemakkelijk laat uitzetten heb ik aan David Simon een typische Arnhemse vervolgvraag gesteld: ‘Wat is het verschil tussen een trolleybus en een rabbijn? Antwoord: een trolleybus stopt als hij de draad kwijt is. Een rabbijn gaat verder.’
Van Arnhem naar Groningen! Ook daar een goede opkomst. De tafels stonden prachtig gedekt en aan vruchten geen gebrek. Daar was ik het volledige programma en heb onder meer uitgelegd dat uit een zaadje alleen een boom met vruchten kan voortkomen als het zaadje eerst in de grond is vergaan. De mens is als een boom in het veld. Om te kunnen produceren, vruchten af te werpen, goed te doen, moeten we eerst als het ware vergaan. Dat wil zeggen: iedere vorm van hoogmoed zal uit onszelf verwijderd moeten worden. Alleen als dat gebeurd is zijn we in staat om goede vruchten te produceren. Daarna ging mijn verhaal over naar een uitleg over de ontwikkeling van de Halaga om vervolgens weer uit te komen bij de boom die koosjere vruchten produceert.
Vandaag op tijd naar Nieuwspoort, Den Haag, getogen om aanwezig te zijn bij de presentatie van Gevangen in vrijheden. Rapport Taskforce Antisemitismebestrijding. Ik heb het hele rapport nog niet gelezen, maar dat ga ik zeker doen. Misschien kom ik in een later dagboek hierop terug. En toen iets heel bijzonders: op bezoek bij rabbijn Awraham Soetendorp en zijn lieve echtgenote. Ze zijn verhuisd naar het Mr. Leo Visserhuis. Soetendorp en ik hebben veel gemeen. Steeds ten strijde trekken tégen of juist vóór. Er is altijd wel iets in beroering, de ons omringende buitenwereld zit niet stil. Maar ook waren en zijn er gevechtjes tegen de aanvallen van binnenuit: of het nu liberaal is, orthodox of niet-gebonden, naarmate Soetendorp meer bekendheid kreeg, nam de interne weerstand toe. De rabbijn werd verwacht vooral zichtbaar te zijn in de niet-Joodse media. Maar als de rabbijn, of zijn achternaam nu begon met een S of met een J, is in dezen niet relevant. Als de rabbijn erin slaagde om in de krant te verschijnen, dan was er vaak wel een bestuurder die dat niet zo leuk vond, want hij, de rabbijn, was te zichtbaar ten koste van die ene bestuurder, die zelf op die voorpagina wilde verschijnen.
Ik eet nog een laatste stukje fruit, stuur dit dagboek, nog net voordat Toe Bisjvat eindigt, naar mijn assistent die op zoek gaat naar spel- en grammaticafouten en als alles dan verder soepel verloopt, wordt dit Toe-Bisjvatdagboek morgen verzonden naar uw digitale brievenbus.
