Twee edities geleden ging deze serie over uitvinder Siegfried Marcus, wiens eerste auto door de nazi’s uit de geschiedenisboeken geschrapt werd. De geschiedenis zit vol met controverses over wie de eerste was die iets maakte. Dat was meestal niet zo dramatisch als in Marcus’ geval, het ging vaker om persoonlijke vetes of drang naar individuele roem dan om een racistische ideologie.
Bekende voorbeelden zijn de gloeilamp (Joseph Swan versus Thomas Alva Edison, een notoire dief van andermans uitvindingen), de telefoon (Graham Alexander Bell tegen Antonio Meucci) en de radio (grootheden Guglielmo Marconi en Nikola Tesla). In de achttiende eeuw werd een bittere strijd gevoerd tussen de aanhangers van wiskundigen Isaac Newton en Gottfried Wilhelm Leibniz over wie het differentiaalrekenen had bedacht.
Houthakker
Nog verder terug werd Hans Lipperhey afgetroefd door Galileo Galilei als uitvinder van de telescoop, terwijl de Nederlander toch echt een jaar eerder was (1608 tegenover 1609 van de Italiaan). Ook de bedenkers van de stoomboot, de laser en het monopolyspel zijn omstreden. Dat geldt natuurlijk niet voor de uitvinder van de jeans, die kent iedereen: de Amerikaanse Jood Levi Strauss. Als u dat niet gelooft, kijk dan maar welke naam staat op het rode label van uw spijkerbroek.
De waarheid ligt toch een beetje anders. Sorry, Levi Strauss is niet de uitvinder van de jeans. Maar niet getreurd, het ware genie achter de populairste broek aller tijden is wel degelijk Joods, al is zijn naam in de vergetelheid geraakt. Oorspronkelijk luidde die: Якоб Яковлевич Юфес ofwel Jakov Jakovlevitsj Joefes. Geboren op 14 mei 1831 in Riga, tegenwoordig de hoofdstad van Letland, toen nog een provinciestad in het tsarenrijk. Op 23–jarige leeftijd emigreerde de Joodse kleermaker naar de Verenigde Staten waar hij zijn naam veranderde in Jacob William Davis.
In 1870 vroeg een klant Davis een broek te maken voor een houthakker
In 1867 kwam Davis, inmiddels getrouwd met een Duitse immigrante die zes kinderen uit een eerder huwelijk had, in San Francisco terecht. Hij kocht denimstof van Levi Strauss waarvan hij werkkleding maakte. In 1870 vroeg een klant hem een broek te maken voor haar man, die houthakker was. Om de broek steviger te maken voor zulk veeleisend werk gebruikte Davis koperen klinknagels om de zwakke punten op de naden en zakken te versterken: de spijkerbroek was geboren en direct een doorslaand succes.
Genua of Nîmes?
Om zijn bedrijf uit te breiden ging Davis in zee met zijn leverancier Levi Strauss, die hem financierde. In 1873 werd het patent op de jeans verleend. Om zijn broeken te onderscheiden van de concurrentie naaide Davis met oranje draad een design op de achterzak, dat de spijkerbroeken van Levi’s tot op de dag van vandaag hebben behouden. Om de vraag aan te kunnen, opende Strauss een fabriek in San Francisco die Davis tot zijn dood in 1908 zou leiden.
Nog even over de naam jeans. Die komt van de Italiaanse stad Genua, Gênes in het Frans, waar de zeelieden werkkleding van ruw blauw katoen droegen. De stof die Davis en Strauss gebruikten, was van hogere kwaliteit en werd genoemd naar een andere stad, Nîmes in Zuid-Frankrijk, waar die werd gefabriceerd. De Nîmes werd in Amerika denim zoals Gênes jeans werd. Van Genua en Nîmes via Letland naar San Francisco: uw spijkerbroek heeft een heuse wereldreis achter de rug. Maar dat hij door een Jood is uitgevonden, staat buiten kijf. Alleen niet door de Jood die u dacht.