Aan de Vrije Universiteit in Amsterdam werd een symposium georganiseerd over de wijze waarop het internationaal recht als wapen wordt ingezet in het conflict tussen Israël en Gaza wordt ingezet. Het debat liep stevig uit de hand. De sprekers waren hoogleraar en advocaat Geert-Jan Knoops, hoogleraar Danny Orbach van de Hebrew University in Jeruzalem, de Britse majoor Andrew Fox en Anne Herzberg van NGO Monitor. Diverse kranten deden verslag van de ochtendsessie. De NRC: “Een symposium aan de VU waar sprekers het Israëlisch narratief over de verschrikkingen in Gaza propageerden, is donderdagochtend uitgelopen op een handgemeen.” Het Parool: “Bij de controversiële conferentie […] met ‘lobbyclubs van de Israëlische overheid’ sloeg donderdag een hoogleraar een VU-hoogleraar in het gezicht. Daarnaast dreigde een bezoeker een VU-docent de conferentie uit te slepen.”
Palestinavlaggetje
Wat was er werkelijk aan de hand? Zeker is dat tegen een activist is gezegd dat hij ‘zijn kop moest houden, anders zou hij de zaal uit gesleurd worden’. Over de aanleiding verschillen de meningen. Joram Pach, anti-Israël-activist, docent en promovendus aan de VU, zou een vraag hebben gesteld en daarop geen antwoord hebben gekregen, waartegen hij protesteerde. Andere aanwezigen zeggen dat Pach met twee medestanders de sprekers voortdurend interrumpeerden. Zij lachten openlijk toen majoor Fox op de verschrikkingen van 7 oktober inging.
De drie droegen kaffiya’s en hadden op de collegebank demonstratief een Palestinavlaggetje opgehangen. Andrew Tucker van Thinc, een denktank over internationaal recht en een van de medeorganisatoren van het symposium, omschrijft het drietal als een ‘stel vervelende pubers’.
Vervolgens was er een handgemeen tussen twee hoogleraren, waarbij een van de twee een bril verloor. Galina Cornelisse, hoogleraar Internationaal recht aan de VU, was een van de aanwezigen. Zij verklaart tegenover het NIW dat het absoluut niet academisch was wat er gebeurde, maar verbaast zich over de manier waarop de landelijke pers het incident opblies: “Ik kan mij niet voorstellen dat het een gerichte klap was.”
Bril
Dat is wel wat Het Parool suggereert. Volgens het verslag van journalist Tahrim Ramdjan begon de bezoekende academicus de activisten achter hem te filmen. Een hoogleraar van de VU sprak hem daarop aan. Vervolgens haalde de filmende professor naar hem uit. “Mijn bril lag opeens op de tafel achter me”, citeert het Parool de VU-hoogleraar. De journalist voegt eraan toe dat er (nog) geen aangifte is gedaan. De NRC schrijft dat de VU-hoogleraar met zijn hand het filmen wilde beletten, waarop de filmer een afwerend gebaar maakte. Anne Herzberg zat naast het tweetal en schreef op X dat de een de telefoon van de ander wilde afpakken, waarop hij die weer teruggriste.
De drie hadden demonstratief een Palestinavlaggetje opgehangen
Het gebeurde allemaal in een oogwenk. Advocate Daniëlle van Lijf, voormalig docent aan de Erasmusuniversiteit, zat pal achter het tweetal en zegt niet gezien te hebben dat er geslagen werd: “Er was veel commotie om ons heen. Opeens zag ik een bril naast mij liggen.” Het NIW heeft kunnen vaststellen dat de brillenbezitter Johannes de Boer is, hoogleraar biofotonica. Zijn ‘tegenstander’ die van de klap wordt beschuldigd, is een Australische academicus.
Van tevoren had de organisatie verzocht niet te filmen. Toch is er een opname gemaakt die in handen is van het NIW, waarin de directe nasleep te zien is. De twee hoogleraren zitten dan alweer braaf naast elkaar, terwijl De Boer van achteren zijn bril krijgt aangereikt. Zonder een spoor van vijandigheid wisselt het tweetal zelfs enige woorden met elkaar. Intussen maakt Joram Pach op de achterste rij nog steeds misbaar. De voorzitter van het symposium, de Amerikaanse historicus Steve Zipperstein, maant de aanwezigen tot kalmte en verzoekt iedereen even diep adem te halen. Hij krijgt applaus van De Boer. Niet de reactie die je verwacht van iemand die zojuist een beuk van zijn buurman heeft gekregen, zoals de landelijke media berichtten.
Excuses
Jessica Roitman is hoogleraar Joodse Studies aan de VU. Zij was een van de hoofdorganisatoren van het symposium. Ze betreurt het incident, maar ontkent de klap in het gezicht. In de koffiepauze heeft zij beide heren verzocht elkaar excuses aan te bieden. Dat is volgens haar ook gebeurd. Het NIW benaderde beide hoogleraren. Johannes de Boer reageerde niet, de Australische hoogleraar was alleen bereid met ons te praten op basis van anonimiteit omwille van zijn veiligheid. Hij heeft op zijn eigen universiteit al bedreigingen ontvangen. Volgens hem rukte De Boer de telefoon uit zijn hand. “Ik heb mij verontschuldigd voor mijn poging tot filmen en De Boer voor het feit dat hij zijn telefoon uit mijn hand sloeg Wij hebben daarna zelfs elkaar de hand geschud.”
‘Er was veel commotie, opeens zag ik een bril naast mij liggen’
Voor aanvang van het symposium waren de gemoederen al hoog opgelopen. Er was kritiek op het besloten karakter van de bijeenkomst, dat zou tegen de regels van de VU zijn. De universiteit heeft speciale regels voor debatten over Israël en de Palestijnse kwestie. De conferenties moeten inclusief en transparant zijn en openstaan voor studenten en medewerkers van de VU. Wel dienen deelnemers zich vooraf te registreren.
Geheim was het symposium niet. Op 1 mei zetten activisten al een petitie online, waarin zij meldden dat zij al op 11 april protest hadden aangetekend bij het college van bestuur. Dat was enkele dagen nadat de organisatoren de uitnodigingen voor het symposium hadden verstuurd. Tucker en Roitman zeggen dat zij alle Nederlandse hoogleraren internationaal recht hebben uitgenodigd. Andrew Tucker: “Wij wilden zo een inhoudelijk mogelijk debat onder rechtsgeleerden, en hebben daarvoor academici uitgenodigd. Ook degenen die kritisch tegenover Israël staan.” Roitman benadrukt dat alles in overleg met de VU is geregeld.
Krankjorum
Dat de organisatoren in eerste instantie huiverig waren om het beperkte aantal beschikbare plaatsen open te stellen voor iedereen, is begrijpelijk. In de petitie werd hoogleraar Geert-Jan Knoops verdacht gemaakt omdat hij Geert Wilders verdedigde. Ook Elena Kantorowicz-Reznichenko, medeorganisator van het symposium, moest het ontgelden. Muslim Rights Watch Nederland voert al geruime tijd een campagne tegen de hoogleraar van de Erasmus Universiteit. Danny Orbach werd verdacht gevonden omdat hij een stuk heeft geschreven met de titel Genocide-inflatie. De activisten beschimpten Roitman omdat zij geen expert in internationaal recht zou zijn en op LinkedIn ‘schaamteloos de genocide zou ontkennen’. De dag voor het symposium schreef journalist Tahrim Ramdjan al over ‘een geheime conferentie met sprekers die de hongersnood en genocide ontkennen’.
‘Wij hebben zelfs elkaar de hand geschud,’ zei de hoogleraar
Zowel aanwezigen als deelnemers waarderen de pogingen van de organisatoren een serieus debat te voeren. “Er was ruimte voor kritische vragen en die werden serieus beantwoord,” zegt een aanwezige. Hoogleraar Orbach schrijft op X dat er vanuit een kritisch standpunt lastige vragen werden gesteld en er respectvol werd gedebatteerd. Dat zijn beschrijvingen die noch in de pers, noch in de verklaring van de VU voorkomen. De provocaties van de activisten zijn al evenmin naar buiten gekomen.
Galina Cornelisse is een van de meer kritische deskundigen die de organisatie uitnodigde. Geert-Jan Knoops hield volgens haar een uitstekend afgewogen betoog dat de complexiteit van het onderwerp recht deed. Kritiek heeft ze ook: “Dat Andrew Fox beweert dat er geen sprake is van genocide omdat er zoveel kinderen in Gaza worden geboren, vind ik smakeloos. Net zo smakeloos als de vergelijking van kritiek op de genocidebeschuldiging met Holocaustontkenning.”
‘Wij hebben de luxe niet om niet met elkaar in discussie te gaan’
Voor Cornelisse is dat geen reden om een debat als dit niet door te laten gaan: “Wij hebben gewoon de luxe niet om niet met elkaar in discussie te gaan. Door het gesprek te weigeren kun je misschien jezelf aan de goede kant van de geschiedenis plaatsen, maar daar schiet je niets mee op. Ik leer mijn studenten dat een goede academicus vooral nieuwsgierig moet zijn, ook naar andere meningen. Al vind je die nog zo krankjorum, luister op z’n minst naar wat de ander te melden heeft. Zie dit debat als een eerste stap om meer diverse standpunten de ruimte te geven”.
