Het recentste voorbeeld van desinformatie begon op 12 maart, toen premier Netanyahu in een persconferentie de oorlog met Iran besprak. Vrijwel onmiddellijk daarna claimden gebruikers op sociale media dat de premier zes vingers had. Bewijs, vonden ze, dat de video door AI was gegenereerd en dat Netanyahu in werkelijkheid dood was. Het Instagramaccount Eye on Palestine, met 13,5 miljoen volgers, deelde de bewering en verwijderde die later stilletjes. Factcheckers stelden vast dat het ging om een optische illusie, veroorzaakt door de hypothenar, de pinkmuis.
Het gerucht dat Netanyahu dood zou zijn circuleerde al eerder, direct na de aanval op Teheran van 28 februari. Het Iraanse persbureau Tasnim, gelieerd aan de Revolutionaire Garde (IRGC), beweerde toen dat de premier was omgekomen bij een raketaanval. Een AI-afbeelding van Netanyahu die uit puin werd getrokken ging viraal. Onderzoekers van detectieplatform AI or Not traceerden 62 nep-accounts, gelinkt aan de IRGC. Zij deden zich voor als Schotse onafhankelijkheidsactivisten, Ierse nationalisten en Latijns-Amerikaanse vrouwen om de geruchten te verspreiden. Een andere fabel, dat Netanyahu naar Berlijn zou zijn gevlucht, werd eveneens ontkracht.
Bibi’s barista
Politici en opiniemakers namen het stokje gretig over. De conservatieve Amerikaanse commentator Candace Owens schreef op X: “Waar is Bibi Netanyahu? Waarom publiceert en verwijdert zijn kantoor nepvideo’s van hem, en waarom is er massale paniek in het Witte Huis?” De voormalige Britse parlementariër George Galloway, vaste gast op Iraanse en Russische staatstelevisie, beweerde dat Tel Aviv ‘er nu uitziet als Gaza’. Zijn ‘vrienden aan Sheinkin Street bij het Dizengoffplein’ zouden hem dat hebben verteld. In werkelijkheid was in Tel Aviv één gebouw verwoest. Sheinkin Street en het Dizengoffplein liggen een kwartier lopen uit elkaar. Beide gebieden functioneren gewoon.
‘De kracht zit niet in technische perfectie, maar in snelheid’
Netanyahu reageerde zondag met een video vanuit koffiebar Sataf in de heuvels bij Jeruzalem. “I’m dying … for a coffee,” grapte hij, terwijl hij een bekertje aannam van de barista. Demonstratief hield hij beide handen op naar de camera: vijf vingers links, vijf rechts. Maar zelfs deze video ontsnapte niet aan de ophef. Gebruikers op X merkten op dat hij zijn koffie niet morste bij het kantelen van het kopje. Het AI-programma Grok oordeelde vervolgens dat de video ‘honderd procent’ nep was. De koffiebar zag zich genoodzaakt eigen foto’s en video’s te plaatsen van het bezoek; persbureau Reuters bevestigde dat de premier er in levenden lijve koffie had besteld.
Trend
Ook op Iraanse sociale media was AI-ophef niet van de lucht. Zo circuleerden er video’s van een zinkend Amerikaans vliegdekschip, die snel door factcheckers werden afgedaan als onecht. En nadat de nieuwe Iraanse ‘opperste leider’ Mojtaba Khamenei alleen een schriftelijke verklaring liet voorlezen op staatstelevisie, zonder beeld of geluid, claimde de Amerikaanse minister van Defensie Hegseth dat de ayatollah ‘gewond en waarschijnlijk verminkt’ zou zijn. Iran ontkent dat. Bewijzen kwamen van geen van beide kanten.
“De fabel van de dode Netanyahu past in een trend die sinds 2024 aanzwelt,” schrijft factchecker AI or Not in een analyse. “Valse satellietbeelden van militaire bases op X. Kunstmatige luchtaanvalbeelden als recent nieuws. De kracht zit niet in technische perfectie, maar in snelheid.” Tegen de tijd dat de factchecker de waarheid heeft achterhaald, heeft de leugen zijn werk al gedaan. En de algoritmes van sociale media belonen interactie, niet nauwkeurigheid. Wie het hardst schreeuwt, wint.
AI is definitief onderdeel geworden van de propagandagereedschapskist. Voor nieuws-consumenten die willen weten wat echt is en wat niet, wordt het met de dag lastiger.
