Afgelopen week werd een synagoge in Rotterdam aangevallen. Kort daarna volgde een aanslag op een Joodse school in Amsterdam. Twee incidenten die even het nieuws domineren en daarna langzaam weer verdwijnen. Maar de impact zit niet alleen in wat er gebeurt. Die zit vooral in wat er daarna verandert. Niet op straat, maar in gedrag.
Een ketting die onder een trui verdwijnt. Een keppeltje dat thuisblijft. Een gesprek dat niet wordt gevoerd. Geen grote beslissingen, maar kleine aanpassingen die samen één richting hebben: minder zichtbaar zijn. Voorzichtiger. Aangepaster. Minder uitgesproken. Begrijpelijk? Ja. Onschuldig? Absoluut niet. Want wat hier ontstaat, is geen tijdelijke reactie, maar een patroon. De impliciete boodschap wordt: wees er wel, maar niet te duidelijk. Bestaan mag, zolang het niet opvalt. En precies daar verschuift de norm. Niet door regels, maar door gedrag.
Onopvallend
Zichtbaarheid wordt daarmee geen vanzelfsprekendheid meer, maar iets wat je afweegt. Wanneer kan het wel, wanneer liever niet? Hoe groot is het risico vandaag? Zodra die vraag normaal wordt, is er iets fundamenteels veranderd. Dan is identiteit geen gegeven meer, maar een variabele. Dat is een probleem. Joodse identiteit is geen accessoire dat je aanpast aan de omstandigheden. Het is geen marketingkeuze die je strategisch inzet. Het is iets wat historisch juist overeind is gebleven omdat het zichtbaar was. Omdat mensen weigerden het te reduceren tot iets privés, iets onopvallends.
De reflex minder zichtbaar te zijn komt voort uit een logische gedachte: minder opvallen betekent minder risico. Maar die redenering houdt geen stand. Wat niet zichtbaar is, wordt zeldzaam. Wat zeldzaam is, wordt vreemd. En wat vreemd is, wordt gemakkelijker doelwit. Onzichtbaarheid beschermt niet, het vervormt. Het creëert afstand. En afstand is precies wat nodig is om vooroordelen te laten groeien. Zichtbaarheid daarentegen maakt normaal wat anders vreemd zou worden. Het houdt aanwezigheid tastbaar. Daarom is zichtbaarheid geen luxe, maar een voorwaarde.
Zichtbaarheid maakt normaal wat anders vreemd zou worden
En juist daarom is het te gemakkelijk dit alleen bij de buitenwereld te leggen. Er is ook een interne realiteit. Er zijn Joodse jongeren die wel aanwezig zijn in de gemeenschap, profiteren van studentenverenigingen en netwerken, maar naar buiten toe bewust kiezen voor onzichtbaarheid. Die keuze is comfortabel. Binnen zichtbaar, daarbuiten niet. Maar die houding houdt het probleem in stand. Een gemeenschap die alleen naar binnen zichtbaar is, verliest haar positie naar buiten. Als zichtbaarheid zich beperkt tot veilige ruimtes, wordt het daarbuiten zeldzaam. En precies dat vergroot de afstand.
Dit is geen verwijt, maar wel een verantwoordelijkheid.
Tolerantie
Zichtbaarheid hoeft niet activistisch te zijn. Het gaat niet om constant uitdragen, maar om niet verbergen. Om het weigeren jezelf kleiner te maken dan je bent, alleen omdat dat gemakkelijker is. Niet verdwijnen. Want de druk dat wel te doen blijft subtiel. Niemand zal expliciet zeggen dat je minder zichtbaar moet zijn. Het zit in kleine momenten waarop je jezelf afvraagt of het slimmer is vandaag even niet op te vallen.
En precies daar wordt de keuze gemaakt.
Joodse jongeren groeien op in een samenleving die zichzelf ziet als open en tolerant. Maar tolerantie die alleen werkt zolang die niet getest wordt, is geen tolerantie maar gemak. Juist in momenten van spanning wordt duidelijk wat overblijft. Dat vraagt niet om terugtrekking, maar om stevigheid. Niet groots, maar consequent. Zichtbaarheid zit in het niet-verbergen van wie je bent. In simpelweg bestaan zonder strategie. Dat is geen provocatie. Dat is normaliteit. En precies die normaliteit staat onder druk wanneer zichtbaarheid iets wordt wat je afweegt. Wanneer aanwezigheid afhankelijk wordt van omstandigheden. Geschiedenis laat zien waar dat toe leidt.
Dus nee, zichtbaarheid is niet zonder risico. Maar het alternatief is dat ook niet. Het verschil is dat het ene leidt tot aanwezigheid, en het andere tot geleidelijke verdwijning. Onzichtbaar worden is geen optie.
Kies daarom voor aanwezigheid, elke dag, ook als het schuurt.
4 reacties
Sorry, maar ik vind dit gewauwel. De golf van antisemitisme zou wel eens een tsunami kunnen worden als Trump besluit om grondtroepen naar Iran te sturen en de bodybags in grote getallen beginnen terug te komen en de wereldeconomie nog verder in de problemen raakt door langdurige afsluiting van de Straat van Hormoez. Nu al wordt er op steeds grotere schaal gewezen naar Netanyahu als vertegenwoordiger van “de Joden” – lees: “alle Joden” – die Trump heeft aangezet tot de huidige oorlog. Wij leven hier in een steeds harder falende staat. In mijn omgeving komt de politie al niet meer voor een inbraak. Het is het beleid van de huidige regering -zoals ook tijdens een vorige regering waarvan D66 deel uitmaakte – om de politie die ons zou moeten beschermen te vullen met mensen die ons haten. De eerste resultaten daarvan zien we al. Het wel of niet verbergen van onze identiteit is dus geen zaak om eens lekker over te filosoferen bij een glas rode wijn, maar binnen niet al te lange tijd een kwestie van overleven voor wie om de een of andere reden nú niet emigreert. En zoals ik elders al zei: De snelheid waarmee de omstandigheden detorieëren, verrast elke keer opnieuw.
Volledig eens met Shlomo, ook ik ben een kanarie, al minstens 30 jaar ……..
Mooi stuk…
Een zelfde redenatie zou eigenlijk ook moeten gelden voor al diegene die overwegen te verhuizen (wat blijkbaar bij een hoop mensen speelt die gedachte) vanwege de haat die zich aardig begint te settelen (al gesetteld is, maar nog steeds groeit) Immers waar fatsoen verdwijnt wordt plaatsgemaakt voor onfatsoen…
En ja, ik kan makkelijk lullen vanaf de zijlijn… maar toch…
Hallo Yoram,
Wat een verschrikkelijke realiteit. Je schrijft precies zoals het er aan toe gaat, voor de Joodse mens, die zijn identiteit laat zien.
Ik begrijp je helemaal. Je hebt alles goed weergegeven, hoe het is. Ik word hier wel kwaad om.
Wat je schrijft geldt ook vaak voor christenen in Nederland, die deze dingen ook ervaren. Alhoewel het wel weer anders is. Zeker als ze Christen zijn VOOR Israel. Kijk, hoe CVI in Nijkerk zich moet beveiligen met een veiligheidshek.
Het is continu oppassen geblazen voor wat je zegt met bepaalde mensen. Waar ik woon valt het mee. Ik kan bijvoorbeeld mijn Davidster wel om.
Wat we eerder niet deden is de Chanoekia-kandelaar weghalen voor de monteur van de verwarmingsketel, omdat het een moslim is. (Eerder kwam er een orthodox christen voor de ketel), die juist belangstelling had voor bijvoorbeeld de Sjofar op de kast.
We gaan niet alles weghalen van Joodse voorwerpen hoor. Maar het is toch wat allemaal, hoe alles veranderd is.
Yoram, kun je niet naar Israel gaan studeren? Als ik jouw leeftijd had zou ik het zeker doen.
Erg… om het te stellen, maar ik denk zelf dat de toekomst voor Joden in Israel ligt en niet hier in Nederland. Dat geloof ik.