Heeft William Shakespeare alles wat op zijn naam staat werkelijk zelf geschreven? Die discussie is al jaren gaande en er zijn een kleine honderd theorieën die anders beweren. Aan die verzameling kan nu een nieuw exemplaar worden toegevoegd. In het eind januari gepubliceerde boek The real Shakespeare draagt de feministische historica Irene Coslet een aantal op het oog steekhoudende argumenten aan waaruit moet blijken dat veel van Shakespeares toneelwerken geschreven zijn door niemand minder dan Emilia Bassano.
Naar algemeen wordt aangenomen, was Bassano (1569–1645) van Sefardische komaf. Ze zou oorspronkelijk uit Noord-Afrika komen. Emilia is geen onbekende in de Engelse literatuur. Zij was de eerste vrouwelijke dichter die haar werk in Engeland commercieel gepubliceerd kreeg. Ook is van haar bekend dat ze warme banden onderhield met Shakespeare. Volgens sommige historici zouden de beroemde bard en zij zelfs een verhouding hebben gehad. Bassano zou de beroemde dark lady zijn die hij in diverse sonnetten noemt. Ook had zij connecties met koningin Elizabeth I.
Feministe
Experts noemen Bassano wel een proto-feministische dichteres. Daarom is het niet verbazingwekkend dat de feministische Coslet meer dan gemiddeld geïnteresseerd is in de vrouw uit Londen. De historica beweert dat stukken als Romeo en Julia van Bassano’s hand zijn, maar dat het in het Engeland van Elizabeth I uit vrouwonvriendelijke en racistische overwegingen — Bassano had een donkere huid — gemakkelijker was die werken aan Shakespeare toe te schrijven. Dat de dichteres, die na haar huwelijk Emilia Lanier heette, ook van Joodse komaf was, was een bijkomende complicerende factor. “Emilia Bassano was een Moorse en ze was Joods. Hedendaagse historici weigeren personen met deze identiteit te erkennen voor hun rol in de bijdrage aan de Westerse geschiedenis,” beweert Coslet in The Daily Telegraph. Toch lukte het Bassano in 1611 het werk Salve Deus Rex Judaeorum (‘Ere zij God, koning der Joden’) gepubliceerd te krijgen.
Bijzonder, want Engeland kende officieel geen Joden nadat Edward I de hele bevolkingsgroep verbannen had in 1290. Pas onder het bewind van Oliver Cromwell werden ze vanaf 1656 weer mondjesmaat toegelaten. Om hun ware identiteit te verhullen, lieten veel Joden zich christelijk dopen. Dat deed ook Bassano. Wat we ook zeker weten, is dat de schrijfster een zeer kleurrijk leven leidde, zeker voor die tijd. Haar vader overleed toen ze zeven jaar oud was en na de dood van haar moeder ruim tien jaar later werd zij opgenomen in het huis van Susan Bertie, gravin van Kent. Die hechtte er grote waarde aan dat vrouwen dezelfde opleiding kregen als mannen.
Emilia Bassano onderhield warme banden met de beroemde bard
Bij de gravin werd Emilia geschoold in het humanisme en leerde zij onder meer Latijn. Tegelijkertijd werd zij de minnares van de 45 jaar oudere Henry Carey, de eerste baron Hundson en neef van koningin Elizabeth I. Ondanks het enorme leeftijdsverschil lijkt Bassano zeer gelukkig met hem te zijn geweest. Ze kreeg zelfs een bastaardzoon van hem. Bij zijn dood liet de baron haar een substantieel bedrag na om in haar levensonderhoud te voorzien. Die toelage werd er echter doorheen gejaagd door haar latere echtgenoot, haar achterneef Alfonso Lanier. Dat zou een zeer ongelukkig huwelijk zijn geweest, maar toch was het in die periode dat Bassano haar eerste werk kon publiceren. Haar echtgenoot overleed twee jaar na die publicatie in 1611.
Sceptisch
Uiteraard kan Coslets theorie rekenen op de nodige kritiek. Zo is Shakespeare-expert Sarah Dustagheer sceptisch. “Wat zou haar Joodse gemeenschap hebben gezegd van hoofdrolspelers als Othello en Shylock uit De koopman van Venetië?” vroeg zij zich af. Daarin worden Joden neergezet met de stereotiepe kenmerken van die — en steeds meer ook deze — tijd. Toch moet worden gezegd dat Coslet uitermate grondig te werk is gegaan in haar onderzoek. Ze bestudeerde onder meer documenten die eerder werden genegeerd of verkeerd werden geïnterpreteerd. In ieder geval biedt het boek stof aanleiding voor levendige discussie in de Britse literaire wereld.
Irene Coslet, The real Shakespeare. Emilia Bassano Willoughby. Pen and Sword History 2026, 200 p., € 25,30
