Premier Jetten sprak in de talkshow Eva in maart over antisemitisme, racisme en het belang van de rechtsstaat. Hij noemde gastlessen in het onderwijs ‘een belangrijk middel’. Eindelijk iemand die het begrijpt, dacht ik. Die gedachte bracht ons als bestuurders van stichting Na de Oorlog ertoe onze minister-president een brief te schrijven om de noodzaak van onze vernieuwende werkwijze onder de aandacht te brengen. Na tien jaar bedelen bij fondsen is structurele subsidie noodzakelijk om het bestaansrecht van Na de Oorlog te garanderen.
Terwijl wij deze brief schreven, ontvingen wij een bericht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). De subsidieregeling ter versterking van de sector die de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog ondersteunt, wordt voor onbepaalde tijd opgeschort. Het tweede aanvraagtijdvak, waarvoor veel organisaties al voorbereidingen hadden getroffen, komt te vervallen. Bezuinigingen op de hele VWS-begroting maken dit onvermijdelijk, aldus het ministerie. En daarmee werd Na de Oorlog een financieringsmogelijkheid afgenomen.
In de klas
Onze stichting is een uniek onderdeel van de herinneringssector. Hoe belangrijk oorlogsmusea, authentieke plekken en monumenten ook zijn in het curriculum, ze zeggen niets terug. Er is altijd een intermediair nodig: een docent, een rondleider, een tablet. Wij bieden iets anders: een mensch. Een gastspreker uit de naoorlogse generatie die niet alleen zijn of haar persoonlijke verhaal vertelt, maar ook het gesprek aangaat met leerlingen over wat antisemitisme, racisme en discriminatie doen in de klas, de wijk, dorp of stad in Nederland. Open, maar met begrenzing. Dat is geen kleinig-heid, dat is een vak.
Leerlingen anno 2026 zijn niet de leerlingen van twintig jaar geleden. Laten we niet naïef zijn over wat er in de klas gebeurt. Vorige maand vroeg een docent op een Haagse school: “De moeder van Hitler was toch Joods? Waarom is zij dan niet vermoord?” Geen leerling, maar een docent. Je kunt aan zulke vragen aflezen wat er op dat moment op TikTok rondgaat. Die tiktokhersens van jongeren vervelen zich dood als iemand achter een tafeltje zit met een glaasje water en een schriftje, maar ook een PowerPoint met slides is allang niet meer genoeg.
Wil je emotie triggeren en een goed gesprek voeren, dan moet je professionaliseren. Daarom werken onze gastsprekers samen met een schrijver, een coach, een vormgever en een educatief medewerker. Een persoonlijk verhaal van dertig minuten, gevolgd door een verdiepend nagesprek. Dat is het minste wat je kunt doen voor onze leerlingen als je hen echt serieus neemt.
Waarom wij wel en zij niet?
De vraag naar onze lessen groeit. Inmiddels verzorgen wij jaarlijks circa 1500 lessen met 75 gastsprekers in het hele land. Terwijl wij het aantal gastlessen zouden kunnen verdubbelen, kunnen wij regelmatig aanvragen toch niet honoreren. Niet omdat wij een tekort aan gastsprekers hebben, maar omdat de structurele financiering ontbreekt.
Wil je emotie triggeren en een goed gesprek voeren, dan moet je professionaliseren
Holocausteducatie is niet links of rechts. Na de Oorlog is zelf een minisamenleving. Mensen van alle achtergronden werken samen aan hetzelfde doel, maar van alle partijen in de Tweede Kamer reageerden alleen Ulysse Ellian, Annabel Nanninga, Mona Keijzer en Caroline van der Plas op onze oproep. Waar zijn D66, het CDA en al die andere partijen die polarisatie zeggen te willen tegengaan? Als je dat wilt, moet je zelf het goede voorbeeld geven.
In onze brief aan minister-president Jetten schreven wij: zonder structurele financiering zijn wij genoodzaakt te stoppen na 31 december 2026, tien jaar na onze oprichting. Precies op het moment dat veel ooggetuigen fysiek en mentaal steeds minder in staat zijn het onderwijs in te gaan.
Minister-president Jetten zei het zelf bij Eva: gastlessen zijn belangrijk. De brief ligt op zijn bureau. Nu is het wachten op een antwoord.
––––––––––––
Deborah Lens is oprichtster van Na de Oorlog
