19 juli-eind augustus 1948 – Quid pro quo
Achtergrond

19 juli-eind augustus 1948 – Quid pro quo

Tijdens de tweede wapenstilstand van 1948 moet de Israëlische regering van David Ben-Goerion belangrijke beslissingen nemen. Waar aan te vallen wanneer het staakt-het-vuren afloopt? En wat te doen met de honderdduizenden Arabische vluchtelingen?

Bart Schut 09 mei 2024, 10:00
19 juli-eind augustus 1948 – Quid pro quo
Minister-president David Ben-Goerion bezoekt Israëlische troepen aan het zuidelijk front. Rechts van hem, in korte broek, staat de jonge Yitzhak Rabin

‘Wanneer de Arabische staten bereid zijn een vredesverdrag met Israël te sluiten, zal een constructieve oplossing voor de vluchtelingenkwestie besproken worden als onderdeel van een algemene regeling, en met inachtneming van onze tegenverzoeken met betrekking tot de verwoesting van Joods leven en eigendom, het langetermijnbelang van de Joodse en Arabische bevolking, de stabiliteit van Israël en de duurzaamheid van de basis voor vrede tussen die staat en zijn buren, het lot van Joodse gemeenschappen in Arabische landen, de verantwoordelijkheid van de Arabische regeringen voor hun aanvalsoorlog en hun aansprakelijkheid voor herstelbetalingen, zullen alle relevant zijn voor de vraag of, in welke mate en onder welke voorwaarden de voormalige Arabische bewoners van het territorium van Israël toegestaan zal worden terug te keren.’

Een eindeloze zin die de oplossing van het Palestijnse vluchtelingenprobleem al op 1 augustus 1948 eindeloos uitstelt. Toch staat er niets vreemds in de tekst die premier David Ben-Goerion en zijn regering aan VN-onderhandelaar graaf Folke Bernadotte sturen. Waarom zou Israël de vluchtelingen, die gezien de gebeurtenissen van de afgelopen maanden niet ten onrechte als een enorme potentiële vijfde colonne worden beschouwd, onvoorwaardelijk naar hun huizen laten terugkeren? De Palestijnen zijn de oorlog begonnen, waarna de Arabische buurstaten eenzijdig de jonge Joodse staat zijn binnengevallen. 

Bevolkingsruil

In al dat wollige taalgebruik staat één factor tot op de dag van vandaag fier overeind. Waarom moet Israël Arabische vluchtelingen laten terugkeren terwijl Joden met honderdduizenden tegelijk uit Arabische landen moeten vluchten? Welk recht hebben die staten te eisen dat Palestijnen naar hun huizen terugkeren, terwijl bij pogrom na pogrom tussen 1948 en 1957 bijna een half miljoen Joden hun huizen worden uitgejaagd? Wat er vanaf 1948 in de regio gebeurt, kan met enig cynisme worden beschouwd als een officieuze bevolkingsruil. Zoals die een jaar eerder ook plaatsvindt tussen India en Pakistan, zij het daar op een veel grotere schaal. Hoe dan ook, de strekking van Ben-Goerions woorden is duidelijk: de Arabieren zullen niet naar hun huizen terugkeren, evenmin als de Joden die uit de Arabische landen worden verdreven. Quid pro quo, de ene gunst is de andere waard.

De Jordaanse legionairs in Latrun staan op nog geen 30 kilometer van Tel Aviv

Vanaf 18 juli zwijgen de wapens in Israël. Graaf Folke Bernadotte heeft met de dreiging van zware VN-sancties een tweede wapenstilstand afgedwongen. Ditmaal gretig aangenomen – zo niet in woorden dan toch in daden – door de verliezende Arabische legers. Opnieuw gebruiken de Israëli’s het staakt-het-vuren beter dan hun vijanden. Zelfverzekerd na hun verbluffende serie overwinningen tegen Palestijnse milities en de legers van Egypte, Jordanië, Syrië, Libanon en Irak, plus vrijwilligers uit nog een handvol Arabische landen, beginnen zij vanaf het moment dat de wapens zwijgen hun volgende offensief voor te bereiden. Maar waar moet dat komen?

Genadeklap

Overwogen wordt de volgende mokerslag op het Jordaanse Legioen neer te laten komen. Is het voor Israëls veiligheid niet cruciaal deze militair gevaarlijkste tegenstander terug te jagen tot over de Jordaan? Koning Abdullah vormt potentieel de grootste bedreiging voor de Joodse staat: hij heeft het meest professionele leger en zijn soldaten in Latrun staan op nog geen 30 kilometer van Tel Aviv. Bovendien bedreigen de Jordaniërs de allesbehalve zekere aanvoerroute naar Jeruzalem. Aan de andere kant heeft de kleine koning als enige Arabische leider laten zien in een vreedzame toekomst met Israël te geloven. Is het dan verstandig juist hem aan te vallen? Daarnaast is het gebied wat Israël op de Jordaniërs zou veroveren door de VN geoormerkt voor een toekomstige Palestijnse staat. Inname ervan kan de internationale gemeenschap tegen de jonge Joodse staat keren.

Een offensief in het noorden dan? Dat is eigenlijk niet nodig. De Syriërs hebben maar een kleine enclave in oostelijk Galilea in handen, en gebieden waarin Palestijnse milities nog actief zijn, kunnen met gemak opgerold worden met  wat ‘politieacties’, zoals de Israëlische regering die noemt. Een grote militaire inzet in het noorden zou een verspilling van schaarse middelen zijn. Blijft over: de Egyptenaren in het zuiden. Dat leger lijkt na de ‘Tien dagen’ in juli rijp voor de genadeklap. Een doorbraak tegen het Egyptische leger zal de gehele Negev blootleggen. Maar ook Judea, met voor de Joden belangrijke steden als Hebron en Bethlehem, plus de kans vanuit het zuiden naar Jeruzalem door te stoten. Maar eerst moet gewacht worden tot oktober, wanneer de VN-wapenstilstand afloopt. En er moet voorkomen worden dat onderhandelaar Folke Bernadotte in de tussentijd met een permanent vredesvoorstel komt dat nadelig uitpakt voor Israël.

Opmerkingen (1)
E.J. van Ginkel 09 mei 2024, 21:57
Hee, ontbreekt de laatste alinea aan dit stuk? Komt er nog een vervolgaflevering? Of houdt het toevallig op vlak voordat op 17 september 1948 Folke Bernadotte wordt vermoord door leden van de zionistische Sterngroep (onder wie een latere lijfwacht van Ben- Goerion), die later nooit zijn gepakt of veroordeeld? En zou dat te maken hebben met de laatste zin: `er moet `voorkomen worden dat onderhandelaar Folke Bernadotte in de tussentijd met een permanent vredesvoorstel komt dat nadelig uitpakt voor Israël' ? Nou, dat is gelukt. Maar dat had er wel bij mogen staan.
Plaats opmerking

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Max 1000 tekens. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *