ESTHER VOET EN BART SCHUT
De Litouwse schrijfster Kristina Sabaliauskaite vertelt in haar laatste boek Vilnius, Wilno, ווילנע in drie korte verhalen over de geschiedenis van de hoofdstad, gezien vanuit Litouws, Pools en Joods oogpunt. Ze bevestigt dat de Litouwers in het noorden van het land beslist geen lachebekjes zijn. Uitingen van vreugde in het leven kom je vooral in zuidelijker streken van het voormalige Groot-Litouwen tegen. Er bestaan zelfs kaarten waarop is aangegeven waar de volksaard zou overspringen. De strenge houding die ook de NIW-redactie in Vilnius tegenkwam, wordt volgens haar gecompenseerd door liefde voor de dis. De Litouwse dis, welteverstaan. Die liefde blijkt uit de tientallen restaurants in hartje Vilnius die trots de gast naar binnen lokken met de kreet dat ze originele nationale gerechten serveren. Kom daar in Nederland maar eens om.
Zoek je op de menukaart naar gerechten die niet treife zijn, dan vind je opvallend veel recepten die wij uit de Joodse keuken kennen. Maaltijden die eenvoudig te bereiden zijn, qua tijd een minder grote aanslag op je plegen dan de correcte uitspraak van de Baltische namen en vriendelijk zijn voor de portemonnee. We kunnen niet spreken van een verfijnde keuken, maar smakelijk is hij wel. Tenminste, als je van bietjes houdt, want die verdienen met gemak de eretitel Nationale Litouwse Groente.
We namen de proef op de som met de Lietuviški šaltibarščiai, een koude bietensoep. En met een gelaagd haringtorentje, de silke pataluose, ook wel ´haring onder een bontjasje’ genoemd. Beide ideale gerechtjes voor sjabbat in de zomer.
______________________________
Advies: doe het niet
Behalve van uitstekende wijnen en bieren houdt de Litouwse fijnproever van sterkedrank en cocktails. Van de laatste wordt hier en daar een bijzondere versie geserveerd: de L. Cohen Red Needle, uitgevonden door niemand minder dan Leonard Cohen. Diens grootvader emigreerde uit Litouwen en werd later voorzitter van de Canadees-Joodse gemeenschap. De wereldster wordt door de inwoners van Vilnius omarmd als een van de hunnen. In restaurant Gabi (Mylokostraat 6) vind je zelfs een bijna levensgroot bronzen standbeeld van hem.
Het verhaal gaat dat Cohen voordat hij in de muziek aan de bak kwam, zijn geluk beproefde als bartender. En zijn eigen cocktail uitvond: de Red Needle, met onder meer tequila, de in Litouwen geliefde cranberrylikeur en citroensap.
Leonard Cohen had meer talent voor de muziek dan voor cocktails
Wij concludeerden dat de wereld dankbaar mag zijn dat hij meer talent had voor de muziek. Geen nood, de echte cranberrylikeur is wel de moeite waard.
Diverse restaurants bieden een soort jeneverachtige drank aan, geheel naar de Oostbloktraditie om thuis je sterke drank te stoken. Vol trots presenteerde de serveerster na afloop van de dis een proefplateautje met vijf varianten van het spul met een alcoholpercentage van rond de 40: de burokeliu, gemaakt van bieten en truffel, de seno krieno, met een tinctuur van mierikswortel, de lašinine met een rooksmaak, de ciobreliu met tijm, honing en saffraan en de artemisia vulgaris + biteris met alsem en zes kruiden. Enfin, ons advies: de laatste twee versies waren te pruimen als je van hoestdrank houdt, maar dat kan ook liggen aan het feit dat we die als laatste proefden. De andere? Voor wat het waard is: doe het niet.
______________________________
Lietuviski saltibarsciai – koude bietensoep
Voor 2 personen
● 500 cl kefir of karnemelk
● 150 g gekookte bietjes
● ½ komkommer
● 2 hardgekookte eieren
● bosje dille
● bosuitjes
● zout
Bereiding
● Rasp de komkommer en de bietjes. Snijd de bosuitjes en de dille. Meng alles in een ruime schaal en voeg de kefir of karnemelk eraan toe. Zout naar smaak en laat minimaal 15 minuten intrekken. Schep daarna om.
● Schep de soep in een kom, snijd de eieren in stukjes en voeg ze toe aan de soep.
● De soep wordt geserveerd met warme gekookte of gebakken aardappelen, eventueel gegarneerd met dille.
Silke pataluose – haring onder een bontjasje
Voor 4 personen
● 4 middelgrote vastkokende aardappelen
● 4 zure haringen, ontveld
● 250 g gekookte bietjes (rauw kan ook)
● 250 g gekookte doperwtjes
● 2 middelgrote rode uien
● 4 hardgekookte eieren
● mayonaise
● bosuitjes
● peper en zout
Bereiding
● Snijd de aardappelen, haring en bietjes in blokjes van ongeveer 1 centimeter. Snijd de uitjes in dunne ringen. Verkruimel de hardgekookte eieren.
● Gebruik voor het stapelen van het taartje een ronde vorm met een diameter van 10 centimeter. Of gebruik een ruim glas en serveer het taartje daarin.
● Begin met een laagje aardappelen, daarna de haring, uitjes, bietjes en ten slotte de doperwtjes. Breng een laagje mayonaise aan en strooi daaroverheen de fijngehakte eieren. Garneer met bosuitjes in dunne reepjes.
● Dit recept kent vele variaties, bijvoorbeeld met geraspte appel of geblancheerde worteltjes.
Deze Litouwenspecial werd mede mogelijk gemaakt door Maror en verscheen eerder in het NIW42 van 12 augustus 2022
