Abonneer op het NIW

Het opinietijdschrift en cultureel magazine in één, voor iedereen geïnteresseerd in de Joodse wereld. Abonneer nu »

Israël

De krater die water was

Wie vanaf het zonnepark Ashalim naar het zuiden rijdt, richting Eilat, kan er letterlijk niet omheen: de Machtesj Ramon in het hart van de woestijn. Deze ‘erosiekrater’, uitgehold door de oerzee, is een unieke geologische schatkamer.

Esther Voet 26 augustus 2023, 06:00
De krater die water was

De Negevwoestijn beslaat meer dan de helft van het Israëlische grondoppervlak, maar er wonen net zoveel mensen als in Rotterdam. De meeste toeristen laten het gebied links liggen; zij concentreren zich op Tel Aviv en de Bijbelse plaatsen in het midden en noorden van het land. Daarmee doen ze zichzelf tekort, want de Negev kent plekken van onaardse schoonheid. Zoals de Machtesj Ramon, een unieke krater die (amateur)geologen en woestijnliefhebbers niet mogen missen. In het diepst van de krater sta je op aardlagen die meer dan 200 miljoen jaar oud zijn en in het trias werden gevormd, toen dinosauriërs de aarde bevolkten. Israëli’s noemen de machtesj (krater) ‘het hart van de Negev’. Daarmee verwijzen zij naar de vorm van het fenomeen, waaruit je met veel fantasie een langgerekt hart kunt ontwaren, maar het gebied verdient die naam eerder door de ligging, namelijk in het centrum van de woestijn.

Wij naderen de Machtesj Ramon vanuit het noorden en rijden door het stadje Mitspee Ramon dat nog geen zesduizend inwoners telt. Het werd in 1951 gesticht door werklieden die de weg van Beër Sjeva naar Eilat aanlegden. We rijden recht op het bezoekerscentrum af, dat aan de rand van de krater is gebouwd. Bij de ingang naar de toegangsweg liggen twee steenbokken in de schaduw van acacia’s te luieren. Ze trekken zich niets aan van de passanten en gunnen ons zelfs op een afstand van drie meter geen blik waardig. De weg, gelegen op ruim 800 meter boven zeeniveau, loopt nog even op naar het restaurant en bezoekerscentrum met fenomenale uitkijkpunten. We stappen uit onze auto met airco en de hitte slaat ons tegemoet, maar vanwege de bries en de droge lucht is die niet ondraaglijk. 

Tropische zee

Aan de rand van de krater ontvouwt zich een adembenemend schouwspel. We kijken vijfhonderd meter de diepte in en kilometers ver weg. Het is een enorme vlakte, hier en daar onderbroken door heuvels, die worden begrensd door de bergrand die je mijlenver ziet doorlopen. In totaal meet het gebied 360 vierkante kilometer, ongeveer zo groot als de Veluwe. In de krater speelt zich een intrigerend kleurenspel af: van alle schakeringen crème en beige naar oker, groen en zelfs paarsrood tot diepzwart. De weg langs de kraterwand wordt de Albertpromenade genoemd en maakt onderdeel uit van de Israel Trail. 

Aan de rand van de krater ontvouwt zich een adembenemend schouwspel

Bij het woord krater denk je al snel aan een kom die in het landschap is gevormd door een meteorietinslag of een vulkaan. Deze ontstond echter op een heel andere manier. Het is een ‘erosiekrater’. Die zijn ook op andere plekken in de wereld te zien, zelfs vlakbij zijn er twee: de Machtesj Katan (kleine krater) en Gadol (grote krater). In de Sinaï zijn een paar soortgelijke kraters, maar die dragen geen naam. De Machtesj Ramon (het woord is afgeleid van het Hebreeuwse Romaïem, wat Romeinen betekent) is de grootste in zijn soort ter wereld. Miljoenen jaren geleden maakte dit gebied onderdeel uit van een tropische zee. Naarmate het water zich terugtrok, werden zachte aardlagen weggespoeld en dat effect werd nog eens versterkt toen de zee veranderde in rivieren die de onderlaag verder uitsleten. 

Steenbokken luieren bij de toegangsweg. Foto: Bart Schut

Tektonische activiteit zorgde voor de vorming van unieke geologische fenomenen, zoals we zien bij Haminsara, de ‘timmermanswerkplaats’. Die is gemakkelijk te vinden, de 40 loopt er vlak langs. Die weg brengt je met haarspeldbochten en fenomenale vergezichten naar de bodem van de krater. Je begrijpt meteen waarom een Israëlische etappe van de Giro d’Italia in 2018 langs deze route ging. De ‘timmermanswerkplaats’ in het midden van de krater bestaat uit duizenden langwerpige zandstenen blokken. Ze zijn gevormd toen zandsteen werd blootgesteld aan enorme hitte door vulkanische activiteit en versmolt tot deze hoekige vormen.

Karavanen

Een andere must-see is de ammonietenwand aan de zuidrand. De weekdieren met hun kenmerkende schalen leefden in de oerzee en zonken na sterfte naar de bodem, waar ze fossiliseerden. De grootste, soms zo groot als een vrachtwagenwiel, zijn verwijderd, maar de kleinere zijn zeker in deze aantallen nog steeds het bezien waard. Het is uiteraard streng verboden ze zelf te verzamelen. Tip: in de Machtesj Gadol schijnen de fossielen voor het spreekwoordelijke oprapen te liggen. Verderop, ten zuiden van Arad, zijn unieke exemplaren te vinden die bestaan uit vuursteen of kiezelaarde. Sommige hebben zelfs een opaalachtige glans. 

Hoewel de Machtesj een gortdroog gebied lijkt, bedriegt de schijn. Dat wisten ook de oude Nabateeërs al, een Arabisch volk dat we vooral kennen van hun hoofdstad Petra in Jordanië. In de krater legden zij meer dan tweeduizend jaar geleden al een kampement aan, Khan Saharonim. Daar konden de karavanen uitrusten die zich langs de wierook- en specerijenroute van Petra naar Gaza verplaatsten. In de oudheid lag daar een kleine oase, er was water voorhanden. Historici vermoeden dat een aardbeving de toevoer van water blokkeerde, waarna het kampement werd verlaten. Maar ’s nachts kun je nog steeds dieren de grond zien omwoelen, omdat het water vlak onder het oppervlak ligt. Iets verderop ligt nog steeds een bron, Ein Saharonim, waar je zelfs in de niet al te droge tijden kunt watertrappelen. 

De populatie van wilde ezels groeit enorm, vijanden hebben ze niet

Hoewel in de jaren tachtig de krater zou worden aangemerkt als natuurreservaat, heeft het toerisme het gewonnen. Voor bezoekers heeft de locatie het voordeel dat de woestijn hier veilig is en dat de gsm er bereik heeft. Wie in de problemen komt, kan gemakkelijk hulp inschakelen. Activiteiten voor de actieveling zijn er legio: van abseilen tot een ballonvaart en van een bezoek aan een alpacaboerderij tot wildkamperen en wandelen. Er zijn prachtige routes van verschillende lengtes. 

Het peloton van de Giro d’Italia stort zich in 2018 omlaag langs de haarspeldbochten in de krater. Foto: Yonatan Sindel/Flash90

En hoewel de sterrennacht vrijwel overal in Israël veel beter te bekijken is dan in Nederland, is hij nergens te vergelijken met Mitspee Ramon. Vijf kilometer ten westen van de stad ligt het Wise observatorium. In het diepste donker daar stargazen, al dan niet onder begeleiding, is een nachtje slaap overslaan meer dan waard. Niet alleen dankzij de droge woestijnlucht, maar ook door de hoogte van het Negevplateau – en de lucht is schoon, omdat het gebied schaars bewoond is. 

Het late voorjaar, de zomer of vroege herfst is de beste tijd voor een nachtje sterrenkijken. In de winter kan het in de woestijn niet alleen tot onder het vriespunt dalen en staat er vaak een snerpende, ijskoude wind, ook kunnen ijskristallen het zicht troebleren. En: in de donkerste nacht zie je de sterren het best, dus nieuwe maan is aanbevolen. Wie de ultieme stilte wil ervaren, gaat op een heuveltje op zijn rug liggen, op een plek die gemakkelijk terug te vinden is. Wij beloven een onvergetelijke ervaring.   

Ezels

Roy Wonder Cohen uit Den Haag kent de krater op zijn duimpje. Als jochie al leidde hij er groepen rond, omdat zijn vader Arjee – die er een openluchtmuseum van wilde maken – het gebied beheerde. Hij vertelt: “Mijn vader heeft het reservaat in de jaren tachtig ontwikkeld. We legden midden in de nacht karkassen neer voor de gieren. Dat blijft je je leven lang bij.” Hij vertelt hoe hij leerde dat je miljoenen jaren de geschiedenis in wandelde, van het jura naar het trias. Nog altijd zijn er geologische rondleidingen, ‘maar je kunt ook heel goed zelf de bordjes volgen’. 

In de jaren tachtig ontstond het plan om Bijbelse dieren die inmiddels ter plekke waren uitgestorven, te herintroduceren. Zoals de wilde ezels, zegt Wonder Cohen. “Er is nog geprobeerd dezelfde soort als de oorspronkelijke Syrische wilde ezel uit Iran te importeren. Dat was nog in de tijd van de sjah, vlak voor de islamitische revolutie.” De eerste introductie faalde. De dieren werden uitgezet bij Ein Saharonim, de bron. Maar ze dwaalden af, konden de bron niet terugvinden en stierven. 

De wilde ezels zijn een succes. Foto: Arjee Wonder Cohen

Een tweede poging met wilde ezels slaagde wel. Aanvankelijk stond een hek om de kudde, zodat de dieren konden acclimatiseren en zichzelf konden oriënteren. Eenmaal bekend met het gebied en de bron, wisten ze de weg naar het water wel te vinden. Wonder Cohen: “Wat je nu ziet, is dat het de ezels ontbreekt aan een natuurlijke vijand. Er zijn wel gestreepte jakhalzen, maar die zijn te klein om een ezel te vangen. De herintroductie van wolven is mislukt. Gevolg: de ezelpopulatie groeit enorm, ze vormen bijna een plaag en dreigen de ecologische balans te verstoren.” Het Israëlische luipaard, dat de balans had kunnen herstellen, is uitgestorven.

Abonneer op het NIW

Abonneer nu!
Opmerkingen (0)
Plaats opmerking

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *