Gemeente Rijswijk sluit Joden uit van informatie

De gemeente Rijswijk zegt extra aandacht te besteden aan artikel 1 van de Grondwet. Dat artikel verbiedt expliciet uitsluitsel op grond van politieke gezindheid. Of de burgemeester en wethouders die woorden tot zich hebben laten doordringen, valt ten zeerste te betwijfelen. De gemeente discrimineert immers zelf. Daarvan ligt hard bewijs op tafel. 

Hoe zit het precies? Wethouder Mark Wit (GroenLinks) gaf opdracht voor een onderzoek naar de handel en wandel van Rijswijk op het gebied van Joods vastgoed tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. Bij de start van het onderzoek was de vraag hoe de relevante doelgroep te bereiken. In de begeleidingscommissie zat rabbijn Mendel Katzman. Hij noemde het NIW, hét medium van Joods Nederland, als eerst aangewezene om in contact te komen met eventuele slachtoffers en nazaten in Nederland. Voor dezelfde doelgroep in Israël viel de naam van Irgoen Olei Holland, de organisatie voor Nederlanders in Israël. 

Het college van B en W weigerde dat advies op te volgen. Dat staat zwart op wit in het rapport dat op 27 februari werd gepresenteerd en in handen is van het NIW: “De gemeente Rijswijk koos hierbij om geen persbericht te versturen aan of te adverteren in het Nieuw Israëlitisch Weekblad [sic] en het tijdschrift en de nieuwsbrief voor Nederlandse Joden in Israël, Irgoen Olei Holland. De argumentatie bij dit laatste was dat deze media zodanig informatie gaven over het conflict in Gaza dat de gemeente Rijswijk zich niet wilde associëren met deze media.”

Oneens

Noch de begeleidingscommissie, noch onderzoeksleider Anton van Renssen was het eens met deze beslissing. Dat blijkt duidelijk uit het rapport: “De begeleidingscommissie betreurt het dat de gemeente tot deze conclusie is gekomen omdat dit enerzijds de onafhankelijkheid van het onderzoek aantast en anderzijds toegang tot een mogelijke informatiebron uitsluit. Het is onbekend of, en zo ja hoe, deze stap de uitkomsten van het onderzoek heeft beïnvloed. De onderzoeker deelt deze zienswijze van de commissieleden. Hij heeft dat gedurende het onderzoek ook kenbaar gemaakt aan de gemeente Rijswijk.” 

Kortom, de kwaliteit van het onderzoek werd door de gemeente bewust geweld aangedaan ‘vanwege Gaza’. Het JMW werd wel benaderd, maar communicatie via die organisatie ging om praktische redenen niet door. Belanghebbenden in dit onderzoek hebben door de ingreep van de gemeente hoogstwaarschijnlijk de oproep nooit gezien en hebben hun eventuele informatie niet met de onderzoeker kunnen delen. 

Politieke gezindheid

Het NIW stelde wethouder Wit schriftelijke vragen. Kon hij uitleggen wat onderzoek naar Nederlands Joods vastgoed te maken had met de oorlog in Gaza? Waarom ging het college in tegen het nadrukkelijke advies van de onderzoeker en de begeleidingscommissie? En kon de wethouder aangeven hoe hij deze beslissing kon rijmen met artikel 1 van de Grondwet, dat uitsluitsel op grond van politieke gezindheid ondubbelzinnig verbiedt? 

Belanghebbenden hebben door de ingreep van de gemeente de oproep nooit gezien

Het antwoord kwam niet van de wethouder, maar van het voltallige college van burgemeester en wethouders. Daarin zetelen politici van de lokale partij Beter voor Rijswijk, D66, VVD, PvdA en GroenLinks. Er is voornamelijk gekozen voor publicatie op de gemeentelijke website, lokale media en landelijke kranten, meldt het college. De gemeente zegt haar best gedaan te hebben zoveel mogelijk nabestaanden van Joodse Rijswijkers te benaderen. Dat kan dus zeer in twijfel worden getrokken. 

Voorts herhaalt het college van B en W het standpunt van de wethouder: “Daarbij hebben wij ook een aantal media niet benaderd. De argumentatie bij dit laatste was dat deze media een dusdanige kleuring gaven aan het conflict in Gaza dat de gemeente het besluit heeft genomen om haar oproep hier niet te plaatsen.” De gemeente voegt eraan toe dat ‘op basis van de beschikbare bronnen en gegevens het onderzoek ons inziens op een goede wijze antwoord heeft gegeven op de vooraf gestelde onderzoeksvragen’.

Niet geïnformeerd

Als tweede reden voor het uitsluiten van IOH schrijven de wethouders dat het blad van die organisatie ‘al vijftien maanden niet is uitgekomen’. Gideon van der Sluis van Irgoen Olei Holland reageert woedend: “Dit is pure onzin, de laatste Aleh is december 2025 uitgebracht. Wij hebben wekelijks digitaal contact met veel in Israël wonende Nederlanders, zeker met de generatie voor wie deze oproep relevant kon zijn. Daarnaast gaat het helemaal niet om adverteren, zelfs een persbericht werd zowel het NIW als IOH onthouden. Natuurlijk hadden wij onze achterban willen informeren. En dan nog iets: wij hebben nooit een standpunt ingenomen inzake Gaza.” Het NIW is dezelfde mening toegedaan.

De vraag mag worden gesteld of de stellingname van de gemeente Rijswijk berust op ‘van horen zeggen’ of dat de leden ooit een NIW in handen hebben gehad. En is het college wel op de hoogte van het ‘politieke’ standpunt van IOH? Werner van Damme, wethouder namens de VVD, in ieder geval niet. Dat vertelt hij het NIW desgevraagd. Hij is overvallen door onze vragen. Jazeker, Rijswijk is tegen discriminatie, zegt hij. Maar als hij met de passage in het rapport wordt geconfronteerd, zegt hij: “Ik ben afgegaan op de betreffende wethouder, ik voel me nu niet goed genoeg geïnformeerd.” Van Damme zegt ook niet op de hoogte te zijn gesteld van het antwoord dat mede uit zijn naam naar het NIW is gestuurd. 

‘Zeer kwalijk’

We legden de zaak voor aan de Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding (NCAB) Eddo Verdoner. Hij heeft geen enkel begrip voor deze handelswijze: “Het rapport dat de gemeente Rijswijk hierover heeft opgeleverd bevat een zeer kwalijke passage. De gemeente Rijswijk sloot het Nieuw Israëlietisch Weekblad bewust uit van de communicatie rond dit onderzoek, vanwege de berichtgeving over Gaza. Daarmee maakt de gemeente toegang tot Holocaustrestitutie afhankelijk van de vraag of een Joods medium het, volgens de gemeente, ‘juiste’ standpunt inneemt over een actueel geopolitiek conflict. Die koppeling is principieel onjuist.”

‘Hoe kan de gemeente dit doen? Die wethouder moet opstappen’

Verdoner vervolgt: “Joodse Nederlanders werden in de Tweede Wereldoorlog beroofd van hun bezittingen. Onderzoek naar en herstel van dat onrecht is een morele verplichting, geen gunst die een overheid naar eigen inzicht kan verdelen op basis van politieke sympathieën. Wie restitutie koppelt aan een mening over Gaza, maakt van eerherstel een politiek instrument. Dat ondermijnt de geloofwaardigheid van het onderzoek en doet bovendien afbreuk aan de ernst van het historische onrecht dat het beoogt te herstellen.”

Ronny Naftaniel houdt zich al sinds jaar en dag bezig met de houding van gemeenten tijdens en na de Tweede Wereldoorlog en volgt alle vorderingen. Hij reageert verbijsterd: “Dit is bizar. Al wordt er een stolperstein gelegd in Den Haag, dan gaat die communicatie altijd via het NIW. Hoe wil je als gemeente nu met zo’n rapport de schade die in de oorlog is berokkend proberen te herstellen, terwijl je tegelijkertijd opnieuw discrimineert? En klaarblijkelijk tellen Joden in Israël ook niet mee. Tienduizend Joden zijn juist mede vanwege de kille houding van gemeenten tijdens en na de oorlog naar Israël vertrokken en worden nu opnieuw door een gemeente genegeerd. Hoe kan de gemeente dit doen? Dit is pure discriminatie. Die wethouder moet opstappen. Eigenlijk moet het hele college dat doen.” 

Het NIW zal deze zaak bij diverse instanties aanhangig maken.