Wanneer zijn we Joods genoeg?

Er is een ongemakkelijke vraag die we in de Joodse gemeenschap in Nederland liever wegschuiven onder het tapijt van ‘traditie’: wanneer gaan we Vaderjoden volledig accepteren als onderdeel van ons volk? Ik zeg dit als iemand uit de liberale gemeenschap. Halachisch veilig. Met stempel. Met keurmerk. Ik kan overal naar binnen zonder dat iemand mijn oma hoeft na te bellen. Juist daarom schuurt het. Want intussen zie ik een generatie jonge mensen met een Joodse vader, opgegroeid met sjabbatkaarsen, Jom Hasjoaherdenkingen, Israëlreisjes en antisemitische opmerkingen op de middelbare school, maar zonder dat ene halachische vinkje. 

Ze spreken Hebreeuws met een beter accent dan ik. Ze zingen het Hatikva harder dan de helft van de sjoel. En toch krijgen ze bij de deur soms het gevoel dat ze ‘bijna’ zijn. Alsof ze een proefabonnement op het jodendom hebben. En dan denk ik: wie proberen we hier te beschermen? De halacha of ons eigen ongemak? 

Verbonden

Laten we eerlijk zijn: de halacha is geen bijzaak. Volgens de traditionele Joodse wet loopt Joods-zijn via de moeder. Dat is geen detail, dat is fundamenteel. Het heeft gevolgen voor huwelijk, voor religieuze status, voor kinderen. Wie dat wegwuift als achterhaald, begrijpt de ernst niet. Als je gelooft dat de halacha bindend is, kun je niet ineens creatief boekhouden omdat het sociaal gezelliger uitkomt. Maar erkenning binnen een gemeenschap is meer dan een juridische categorie. 

En daar zie ik iets interessants gebeuren bij de Joodse studentenverenigingen. Bij Vuju, Ijar, noem ze maar op. Daar wordt niet bij binnenkomst gevraagd om je moeders ketoeba te uploaden. Daar telt: voel jij je verbonden? Wil jij hier zijn? Kom je mee naar sjabbatdiner? Wil je meepraten, meedoen, meeleven? Daar zie ik vaderjoden niet als randfiguren, maar als bestuursleden, organisatoren, vrienden. Sinds 7 oktober is dat alleen maar sterker geworden. De dreiging van buiten heeft iets blootgelegd: een antisemiet vraagt niet eerst naar je halachische status. Voor wie haat, ben je gewoon Joods. Punt. 

We zijn met 40 duizend. Als we ook nog vakken gaan afzetten voor ‘bijna-Joden’, houden we straks een theekransje over

Misschien moeten wij intern dan iets minder krampachtig zijn. Dat betekent niet dat we de halacha afschaffen. Het betekent ook niet dat orthodoxe -gemeenschappen hun standaarden moeten opgeven. Ik begrijp oprecht dat het ingewikkeld wordt als het gaat om trouwen binnen de halachische kaders. Als je zoon of dochter thuiskomt met iemand die volgens de wet niet-Joods is, zijn dat geen kleine vragen. Dat raakt aan kleinkinderen, aan continuïteit, aan religieuze integriteit. 

Voetbaltribune

Maar tussen ‘religieuze consistentie’ en ‘sociale kilte’ zit ruimte. We kunnen helder zijn over halachische grenzen en tegelijkertijd royaal in menselijke acceptatie. We kunnen zeggen: volgens de Joodse wet is dit de lijn, maar jij hoort bij ons volk, bij onze geschiedenis, bij onze pijn en onze vreugde. Geen asterisk achter je naam. Want laten we niet doen alsof uitsluiting ons sterker maakt. We zijn met dertig-, misschien veertigduizend Joden in Nederland. Dat is een middelgrote voetbaltribune. Als we dan ook nog vakken gaan afzetten voor ‘bijna-Joden’, dan houden we straks een theekransje over. 

Ironisch genoeg zijn het juist vaak Vaderjoden die zich extra hard inzetten. Alsof ze voortdurend willen bewijzen dat ze ertoe doen. Misschien moeten wij ophouden hen te laten bewijzen wat ze allang leven. De vraag is dus niet of we de halacha moeten herschrijven. De vraag is of we de deur iets verder open durven zetten. Want als wij blijven twijfelen aan hun plek, moeten we niet verbaasd zijn als zij op een dag twijfelen aan de onze.