Het standpunt in het document werd met gejuich ontvangen in anti-Israëlkringen. BDS-organisatie The Rights Forum schreef op haar website: “Nederland voegt zich bij genocidezaak Zuid-Afrika tegen Israël.” Navenant groot was de schok onder degenen die de Joodse staat een warm hart toedragen. Hoe is het mogelijk dat de nieuwe regering ondanks deelname van de altijd zo pro-Israëlische VVD het roer omgooit en zich schaart tussen de meest extreem anti-zionistische Europese landen als Spanje, Ierland en IJsland?
De liberale fractie in de Tweede Kamer leek op het verkeerde been gezet. Vandaar dat fractievoorzitter Ruben Brekelmans naar de microfoon greep en minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen (CDA) om uitleg vroeg: “Klopt het dat de interventie een algemene interpretatie is van hoe Nederland het genocideverdrag leest, maar dat Nederland daar niet een standpunt zal innemen of Israël wel of geen genocide heeft gepleegd?”
“Dit klopt helemaal,” antwoordde Berendsen. Kamerlid Ulysse Ellian, de meest uitgesproken pro-Israëlische stem in de VVD-fractie, herhaalde deze interpretatie nog eens en daarmee was voor de liberalen de kous af: het ging om een neutrale, procedurele interventie en meer niet. In werkelijkheid blijkt echter het tegenovergestelde waar.
Allesbehalve neutraal
Wie het interventiedocument dat Nederland aan het ICJ stuurde aandachtig leest, ziet dat drie zaken uitgelicht worden: Israëlische oorlogsvoering die specifiek gericht zou zijn op kinderen, het verplaatsen van de bevolking in Gaza als een vorm van ‘etnische zuivering’ en het tegenhouden van humanitaire hulp met als doel de burgerbevolking uit te hongeren.
De ambtenaren van het ministerie van Buitenlandse Zaken richten zich specifiek op deze zaken en besteden geen woord aan de rol van Hamas in het conflict. De naam van de terreurbeweging komt niet eens voor in het document. En dat wijst wel degelijk op een duidelijke stellingname. “Honderd procent,” zegt Andrew Tucker desgevraagd. De Australische jurist is expert en adviseur op het gebied van internationaal recht. Bovendien is hij actief voor thinc, dat staat voor The Hague Initiative for International Cooperation. De missie van de ngo is de bestrijding van misbruik van internationaal recht voor het delegitimeren van de staat Israël. Wat Tucker ‘lawfare’ noemt, een samentrekking van law en warfare: oorlog met juridische middelen. “Nederland richt zich op deze drie onderwerpen om het Hof over te halen tot een brede uitleg van het begrip ‘intentie’ [genocide te plegen, red.] dan het ooit eerder heeft gedaan. Nederland zegt: kijk naar deze drie situaties en neem ze als bewijs van genocide. Dat is allesbehalve neutraal. Nederland doet geen enkele poging de handelingen van de IDF in de context te plaatsen van een zeer complexe zelfverdedigingsoorlog tegen een vijand die burgers als menselijke schild gebruikt.”
Niet onschuldig
Dat is het uiteindelijke doel van de zaak bij het Internationaal Gerechtshof: de Joodse staat delegitimeren. “Genocide is de moeder aller aanklachten, het is erger dan oorlogsmisdaden,” zegt Tucker. “Ik vermoed dat Iran de zaak voor Zuid-Afrika financiert, daar is nogal wat bewijs voor. Daarmee is Zuid-Afrika de marionet van het regime in Teheran.” Dat Nederland zich daarachter schaart, is uiterst kwalijk, meent Tucker.
De verklaring is duidelijk bedoeld om het ICJ uit te nodigen het begrip genocide op te rekken
Ook het juristenechtpaar Geert-Jan en Carry Knoops vindt dat er geen sprake van is dat Nederland slechts een ‘neutrale procedurele interventie’ heeft gedaan. “Het is zeker niet zo onschuldig als Brekelmans het in de Tweede Kamer deed voorkomen,” zegt Carry Knoops. Haar echtgenoot, die lead counsel bij het ICJ is, stemt in met de analyse die Andrew Tucker geeft: “De verklaring van Nederland is, als je hem leest, een duidelijke ondersteuning voor het standpunt van Zuid-Afrika.”
“De stelling dat dit een neutrale verklaring zou zijn, is een onjuiste lezing,” gaat Geert-Jan Knoops verder. “Het argument van de VVD dat dit een neutraal statement is, gaat gewoon niet op.” Dit betekent dat Brekelmans de interventie verkeerd geïnterpreteerd heeft en erger: dat de minister van Buitenlandse Zaken die onjuiste interpretatie deelt. “De verklaring van Nederland is duidelijk bedoeld om het Internationaal Gerechtshof uit te nodigen het begrip genocide op te rekken. De drie argumenten die Nederland aanvoert voor de interpretatie van het begrip, passen helemaal in de argumentatie van Zuid-Afrika.”
Als twee druppels water
Als de interventie toch neutraal was, zoals Brekelmans en Berendsen beweren, zou je mogen verwachten dat er ten minste één argument in het voordeel van de Israëlische positie in te vinden is. Op de vraag of dat zo is, antwoordt Carry Knoops afgemeten. “Nee.”
“Nul,” vult haar echtgenoot aan. “Kijk, als Nederland ervan overtuigd geweest zou zijn dat het ICJ gewoon het recht correct zou toepassen, dan had men in Den Haag deze interventie helemaal niet nodig gehad,” vervolgt Geert-Jan Knoops. “De interventie is duidelijk gericht op de uitbreiding van het begrip genocide.” En daarmee logischerwijze op een veroordeling van Israël.
In dat licht spreekt het boekdelen dat de tekst van de Nederlandse interventie als twee druppels water lijkt op het document dat IJsland tegelijkertijd indiende. Met Spanje en Ierland behoort het eiland tot de meest anti-Israëlische Europese staten. Geert-Jan Knoops legt de Nederlandse en de IJslandse tekst naast elkaar en constateert dat deze qua inhoud ‘verrassend veel overeenkomsten’ vertonen. Dit was ook Andrew Tucker al opgevallen en de Australiër vermoedt dat de twee landen samengewerkt hebben in de voorbereiding.
Nederland had ook kunnen kiezen voor samenwerking met de VS of Hongarije, die met een meer Israëlvriendelijke interventie kwamen. Dat juist voor IJsland lijkt te zijn gekozen (IJsland is geen EU-lid, Hongarije wel) ondersteunt de interpretatie dat het de bedoeling van het ministerie van Buitenlandse Zaken is de Zuid-Afrikaanse genocideklacht te ondersteunen.
Voldongen feit
De vraag resteert waarom de VVD-fractieleider nu doet alsof dat niet zo is. Hierover doen verschillende versies de ronde in de Haagse wandelgangen. Allereerst leek de VVD-fractie in de Tweede Kamer totaal verrast door de interventie toen die op 11 maart, een dag voor de uiterste deadline van de ICJ, ingediend werd. Uit Brekelmans’ reactie bleek dat de regering die indiening niet met (alle) coalitiepartijen had besproken.
De vraag is nu: gebeurde dit bewust? Of wilden de minister en zijn ambtenaren de als pro-Israëlisch bekendstaande liberalen voor een voldongen feit plaatsen? De kans bestaat dat wanneer VVD-Kamerleden vooraf het document gelezen hadden, zij tot dezelfde conclusie gekomen waren als Tucker, het echtpaar Knoops, maar ook de Groningse hoogleraar internationaal recht André de Hoog of The Rights Forum. Namelijk dat Nederland onomwonden de zijde van Zuid-Afrika tegen Israël gekozen heeft. Bezwaren van de VVD zouden tot uitstel en daarmee zo kort voor de deadline tot afstel geleid kunnen hebben.
Was de minister zelf wel volledig op de hoogte van de allesbehalve neutrale interventie?
Een goed ingevoerde bron in het parlement laat onder voorwaarde van anonimiteit weten dat de liberale fractie in panic mode was toen het persbericht van het ICJ over de Nederlandse interventie bekend raakte en zich als een lopend vuurtje over de sociale media verspreidde. Deze bron spreekt van een ‘overduidelijk een-tweetje’ tussen VVD-fractievoorzitter Brekelmans en minister van Buitenlandse Zaken Berendsen, bedoeld om de pro-Israëlische aanhang van de VVD gerust te stellen.
Spanningen
De vraag is of de minister geen groter probleem heeft en zelf wel volledig op de hoogte was van de allesbehalve neutrale interventie. Het is bekend dat activistische ambtenaren van Buitenlandse Zaken al jaren pleiten voor een meer Israëlvijandige opstelling in Den Haag. Sommigen van hen demonstreerden in weerwil van alle democratische mores zelfs openlijk tegen Berendsens voorganger in het vorige kabinet, Caspar Veldkamp.
Is het mogelijk dat ambtenaren hun kans schoon zagen de net aangetreden, weinig ervaren Tom Berendsen voor een voldongen feit te stellen? Net als Brekelmans heeft de minister er voordeel bij de interventie te presenteren als neutraal: om spanningen in de coalitie te voorkomen en vooral om het beeld dat hij zijn ambtenaren niet in de hand zou hebben, snel de kop in te drukken. Het gevolg is hoe dan ook dat Nederland zich nu heeft aangesloten bij de felste anti-Israëlische EU-landen die eerder zich eerder al achter de Zuid-Afrikaanse ‘genocide’-klacht schaarden: Spanje, Ierland en België. En erger nog: achter rabiaat antisemitische regeringen van dictaturen en failed states als Libië, Turkije, Cuba en natuurlijk … ‘Palestina’.
