Column

Blij bij een matseive

Michel Waterman 31 oktober 2021, 14:34
Blij bij een matseive

En? Hoe was het in Elburg?’ wilde goede vriend L. weten. “Eh, ja, leuk,” antwoordde ik. “Nou, het enthousiasme spat er niet vanaf,” vond L. Eigenlijk had hij wel een punt. Ka, de liefde van mijn leven, en ik waren nog nooit in Elburg geweest. We begonnen ons er bijna voor te schamen, want iedereen in onze omgeving had het erover. “Zo’n leuk stadje, zo’n rijk Joods verleden, zo’n mooi museum …” En hoewel het niet veel meer dan een uurtje rijden is, hadden wij het nog steeds laten afweten.

Eerder deze maand opende in Museum Sjoel Elburg een nieuwe tentoonstelling, Judaïca2 – ceremoniële objecten van Jet Naftaniel-Joëls en Piet Cohen. We zijn fan van beide kunstenaars. Bij Jet kochten we in de loop der jaren het een en ander. Ka heeft in haar verzameling moderne sieraden diverse ‘Jets’ en ook mijn favoriete keppel is door Jet gemaakt. De zilveren, strak vormgegeven ceremoniële objecten van Piet Cohen vinden we ronduit prachtig.

We waren vereerd met de uitnodiging die Jet ons stuurde om de opening van deze dubbeltentoonstelling bij te wonen. “Doen we,” zei ik meteen, “en dan gaan we twee dagen, kunnen we eindelijk Elburg eens verkennen.”

Openluchtmuseum
Elburg weert auto’s van bezoekers uit de stad. Heel verstandig! We zetten de auto op een van de parkeerplaatsen en een paar minuten later wandelden we het stadje in. Zo ongeveer het eerste gebouw dat we tegenkwamen, was de voormalige sjoel. Het is nu een museum. Ik waardeer alle goede bedoelingen van de initiatiefnemers, de vrijwilligers, al die mensen die zich al sinds 2008 inspannen om het verhaal te vertellen van de Joodse gemeenschap van weleer, maar toch heb ik op zo’n plaats, in zo’n gebouw, altijd gemengde gevoelens. Ik krijg het ‘wat als’ niet uit m’n hoofd. Toen de deportaties begonnen, in 1942, woonden er nog maar 22 Joden in Elburg. Waren die, in zo’n kleine, hechte gemeenschap nou echt niet te redden? Ik weet het, zo moet of mag ik niet denken, maar toch …

Met het boekje Stadswandeling door Joods Elburg in de hand gingen we op pad. Elburg is inderdaad prachtig, een openluchtmuseum noemde Ka het. Piet Paulusma had alles perfect geregeld, de zon scheen uitbundig. Onderweg trakteerden we onszelf, op een terras, op een biertje van de lokale brouwerij en in het haventje op een portie verse kibbeling. We hadden niets te klagen. En toch kwam de stemming er niet echt in. Eigenlijk was die hele wandeling knap deprimerend. Het woonhuis en het op een steenworp afstand gelegen onderduikadres van Joop Cohen waren een lichtpuntje: Joop overleefde de oorlog. De rest van de wandeling kan beter ‘Shoawandeling’ genoemd worden.

Ik wil uw sjabbes niet versjteren, dus ik zal geen volledige opsomming geven, maar bij vrijwel ieder huis waar ooit Joden woonden, las ik in welk van de ons zo bekende kampen de bewoners zijn vermoord. Brrr.

Paar zinnen
Natuurlijk, Elburg is geen uitzondering. En ik vind, net als u, dat we de verhalen over de Shoa moeten blijven vertellen. Ja, inderdaad, zolang hun namen worden genoemd, et cetera. Maar is dit nu echt het enige wat er te vertellen valt? Blijft de geschiedenis van Joden in Nederland, in dit geval de Joden van Elburg, beperkt tot de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw? Ik heb Stadswandeling door Joods Elburg er nog eens op nageslagen en ik lees een paar zinnen over de vestiging van de eerste Joden in Elburg en hoe de gemeenschap groeide. Halverwege de negentiende eeuw woonden hier 120 Joden, vijf procent van de bevolking. Valt daar niets over te vertellen? Hoe is het hen vergaan? Wat deden zij? Wat hebben ze bijgedragen aan de gemeenschap? Waar zijn zij heen getrokken, en waarom?

Ook al raakten we wat in mineur, toch hebben we de hele route gelopen. Die eindigde bij de kleine Joodse begraafplaats. Ik werd bijna vrolijk bij het zien van de oude matseives. Hoe cynisch het ook mag klinken: eindelijk Joden die ‘normaal’ zijn overleden en een graf hebben.

De tentoonstelling Judaica2 loopt nog tot en met 8 januari 2022. Die expositie maakt een dagje Elburg toch zeker de moeite waard.

Tags dit artikel heeft geen tags
Opmerkingen (0)
Plaats opmerking

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *