Dee operaties van de VS en Israël tegen Iran zijn ontstaan uit een gedeeld belang: voorkomen dat Iran een kernwapen kan maken. De directe aanleiding nu te handelen was de inschatting dat Iran op fatale wijze was verzwakt. De vazallen Hezbollah en Hamas zijn gedecimeerd en proberen vooral hun eigen huid te redden. De offensieve en defensieve capaciteiten van Iran waren goeddeels verslagen en daarbij kwam de bevolking van Iran massaal in opstand, waardoor een volksleger klaar leek te staan om de macht over te nemen. Een mogelijkheid definitief met het regime af te rekenen diende zich aan.
Maar Israël en Amerika begonnen in wezen met andere einddoelen aan deze oorlog. Voor Israël is machtswisseling een existentiële noodzaak: het religieus-totalitair regime van Iran heeft zijn bestaansrecht ten diepste vervlochten met de vernietiging van Israël. Als het die ambitie opgeeft, verliest het elke geloofwaardigheid en pleegt het politieke zelfmoord. Voor beide partijen is een compromis dan ook ondenkbaar.
Rooskleurig
Voor Amerika is dat anders. Dat heeft Iran altijd als rationele tegenstander beschouwd die met de juiste druk de goede kant op kan worden geduwd. Het heeft altijd onderschat hoezeer een apocalyptische eindtijdsvisie aan de basis ligt van het bestaansrecht van de Islamitische republiek. Israël kon deze kans definitief met zijn grootste existentiële bedreiging sinds 1948 af te rekenen dus niet laten schieten. Daarvoor moest Netanyahu wel Trump verleiden tot actie over te gaan.
Dat werd mogelijk door de combinatie van Israëls superieure inlichtingen in Iran en door het feit dat de opstanden van begin 2026 het geloof sterkten dat het met een gecoördineerde, overweldigende actie, snel met Iran gedaan zou kunnen zijn. Misschien heeft Israël weleens bewust die kans te rooskleurig voorgesteld om Trump over de streep te trekken.
Trump heeft niet alleen een korte oorlog beloofd, maar ook een einde aan dure buitenlandse
interventies
De gecombineerde intelligence en militaire slagkracht van Israël en Amerika hebben Iran feitelijk verslagen. Toch is de gehoopte machtswisseling er niet gekomen. De bevolking is wellicht murw geslagen door de extreme wreedheid waarmee het regime in twee dagen tijd meer dan dertigduizend van zijn eigen burgers heeft afgeslacht. Het ontbreekt de mensen niet aan moed, maar aan capaciteit, organisatie en communicatie. Daarnaast heeft Iran zich decennia voorbereid op dit scenario. De staatsarchitectuur is ontworpen om leidersverlies te overleven door het bestuur, incluis het onderdrukkend veiligheidsapparaat, te decentraliseren naar tientallen autonoom opererende veiligheidsregio’s. In dit scenario, waar noch Amerika noch Israël grondtroepen hebben, heeft de defensieve speler een groot voordeel.
Morele afkeuring
De belangrijkste troeven voor Iran zijn tijd en de zwakte van democratieën langdurige oorlogen vol te houden. Trump heeft niet alleen een korte oorlog beloofd, maar ook een einde aan dure buitenlandse interventies, verbetering van de economie en het bestrijden van de overheidstekorten. Van dit alles is niets terecht gekomen. In dat licht bezien is Trumps dreiging Irans infrastructuur aan te vallen logisch. maar dat zal tot grote morele afkeuring leiden onder Amerikanen. De kostprijs voor Trump wordt dus groter met verkiezingen in zicht en dat weet Iran.
Het ayatollahregime hoeft daarentegen geen verantwoording af te leggen aan zijn burgers, is gewend aan jarenlange sancties en laat elke opstand eindigen in een bloedbad. Als Iran het lang genoeg kan volhouden, zullen de economische en politieke schade vanzelf een vernederend einde aan de oorlog aan Trump opleggen.
De eerste tekenen zijn er al: economen waarschuwen voor rampscenario’s als de olie niet snel gaat vloeien. Trump dwingt Israël de aanvallen op Hezbollah te staken en weigert zijn eigen rode lijnen te respecteren. Dat toont zwakte. Israël daarentegen heeft geen keus. Een Iran met 400 kilo verrijkt uranium dat uit is op wraak is simpelweg niet te tolereren. Het is nu of nooit en daarvoor heeft het land Amerika nodig. Maar Trumps politieke carrière en de Amerikaanse economie moeten zelf zien te overleven. Israël en de VS opereren dus weliswaar gecoördineerd maar strategisch langs verschillende lijnen. Israël moet zich bewust zijn van het effect dat deze oorlog kan hebben op de relatie met zijn trouwste en wellicht nog enige bondgenoot, Amerika.
