Een gezonde democratie herkent men bovenal aan een sterk maatschappelijk middenveld. Zogenaamde non-gouvermentele organisaties (ngo’s) vormen daarbij een soort maatschappelijke controle op de politiek die onmisbaar is in een een goed functionerende democratie.
Maar de ngo’s teren inmiddels op een imago dat zij niet meer waarmaken. Het beeld van de onafhankelijke derde partij is versleten: vele zijn zo activistisch geworden dat ze het publieke vertrouwen niet meer verdienen. Toch worden zij op basis van die oude reputatie en de mettertijd aangelegde netwerken zo serieus genomen dat zij daadwerkelijk rechtspraak, beeldvorming en beleid sturen. En dat is precies het probleem.
Neem het rapport van Amnesty International waarin Israël wordt beschuldigd van genocide. Dit draait om een onconventionele definitie van genocide die ver voorbij de standaardjurisprudentie gaat. Het is in wezen een doelredenering: Israël moet schuldig zijn, dus rekken we de grenzen van genocide op totdat Israël eronder valt. Dat daarmee alle echte genocides worden gebagatelliseerd, is dan jammer.
Goed doel
De doorwerking bleek in november 2025, toen het Gerechtshof Den Haag in de zaak van pro-Palestijnse organisaties tegen de staat over wapenexport de ‘uitgebreid gedocumenteerde rapporten’ van Amnesty en aanverwante clubs aanhaalde en stelde dat ‘deze organisaties tot de conclusie komen dat Israël in Gaza genocide pleegt’. Maar wie toetst of Amnesty nog neutraal is? Niemand. Sterker: als ideologisch bevlogen ambtenaren fondsen aan deze ngo’s toekennen en hen als ‘externe experts’ weer uitnodigen aan de beleidstafel, terwijl ze al te kritische Kamervragen in de kiem weten te smoren, dan hebben wij als samenleving een groot probleem. Dat is netwerkcorruptie.
Wie toetst of Amnesty nog neutraal is?
Juist vanwege hun reputatie als ‘goed doel’ hebben we het toezicht op die ngo’s gereduceerd tot zelfregulatie. Dat dit zelfreinigend vermogen minimaal is, blijkt uit het extremisme van publieksfavoriet Plant een Olijfboom. Deze stichting plaatste op 7 oktober — toen de slachting op het Novafestival al bekend was — foto’s en teksten op Instagram die de pogrom bejubelden. Verheerlijking van terrorisme is onder Europees recht een terroristisch misdrijf; het is enkel te danken aan een trage wetgever, een voorzichtige Raad van State en linkse partijen die de ngo’s in hun netwerk willen ontzien, dat de strafbaarstelling — ernstig afgezwakt — pas nu door de Kamer komt.
Werd Plant een Olijfboom dan ten minste moreel afgerekend? Natuurlijk niet. Zij blijft een graag geziene gast op festivals, demonstraties en in praatprogramma’s. Vorig jaar werd er zelfs nog een fondsenwervingsactie voor de stichting gehouden, mede georganiseerd door een van de invloedrijkste ontvangers van overheidssubsidies: Oxfam Novib. Dit terwijl toen al bekend was dat deze stichting zich aan terreurverheerlijking had schuldig gemaakt.
Hond
Naast extremistisch kan een ngo ook gewoon simpelweg pijnlijk incompetent zijn. In 2025 uitte de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) haar diepe zorgen over de ‘genocide’ in Gaza. Daarbij beriep zij zich mede op de International Association of Genocide Scholars. Klinkt indrukwekkend, ware het niet dat op dat moment al wereldwijd bekend was dat elke malloot met een creditcard zich voor dertig dollar bij deze club kon registreren als ‘genocide-expert’. Criticasters meldden zich aan als Adolf Hitler, of gaven hun hond (met foto) als expert op.
Het activistische bestuur van de club had de resolutie zonder voorafgaand debat aan de leden voorgelegd. Uit protest nam slechts 28 procent van de leden deel aan de stemming en daarvan was 86 procent voor. Effectief stemde dus nog geen kwart van alle leden voor de motie.De voorzitter claimde niettemin bijna negentig procent steun, een claim die internationale media, ook de NOS, overnamen — en dus ook de KNAW. Want waarom zou een toonaangevend wetenschappelijk instituut nog bronnenonderzoek doen als het om Gaza gaat?
Maar er is hoop. Kent u Peter-Paul Verbeek nog, de UvA-rector die bij Nieuwsuur ongemakkelijk lachend toegaf dat hij met de gemaskerde slopers van zijn universiteit in gesprek ging ‘om niet te escaleren’? Dat is de nieuwe voorzitter van de KNAW. Nostalgie is geen strategie, de tijd van de onpartijdige ngo is voorbij. Ngo’s hebben de vrijheid om activistisch te zijn. De overheid heeft de vrijheid en de plicht om hen hun fondsen en invloed te ontnemen.
