In 2025 woonde ik een lezing bij van de Syrische, pro-Israëlische Rawan Osman. Met moeite was een buitengebouw in Maastricht geregeld, waarbij slechts een dun laagje glas de toehoorders scheidde van de circa honderd pro-Palestijnse demonstranten buiten. Een uur lang maakten moslims en extreemlinkse studenten al schreeuwend, vloekend en op de ramen slaand, de genodigden het spreken onmogelijk. Wat mij aangreep was niet de intimidatie op zich, maar het zichtbare genot waarmee de meute daarin opging. Vanachter bivakmutsen en kaffiya’s keken waanzinnige ogen je spottend aan. Lachend, scheldend en trots filmend genoten zij van hun vermogen anderen bang te maken — de geweldsdronken horde die je bij een pogrom zou verwachten.
In de zaal zaten de aanvoerders: studenten en medewerkers van de Universiteit Maastricht. Koel, berekenend, via de telefoon coördinerend wanneer er harder op de ramen moest worden geslagen of wanneer een leider ‘spontaan’ moest ontvlammen. Baader-Meinhoftypes. Dat zeg ik niet omdat ik het inhoudelijk niet met hen eens ben. Nee, er was iets fundamenteel mis met hun geestesgesteldheid. Dit soort acties trekt drie menstypes aan die samen de giftige cocktail opleveren van die avond: de sadist, de ontheemde en de collectivist.
Dominantie
Allereerst de sadist. Op sociale media en in de publieke ruimte zien we sinds 7 oktober een nauwelijks verholen genot in slachtoffers bespotten, koketteren met Hamassymboliek, verkrachtingen en moorden goedpraten en met terugwerkende kracht de Holocaust rechtvaardigen. Waarom geven mensen zich zo zichtbaar en met vreugde over aan collectieve barbaarsheid?
Psychologen spreken van de ‘Duistere Vier’: een cluster persoonlijkheidstrekken waarvan sadisme de veelzeggendste is. Twee onafhankelijke meta-analyses stelden vast dat sadisme de sterkste voorspeller is van weerzinwekkend online gedrag — trollen, slachtoffers bespotten, geweldsbeelden delen. Het dark ego vehicle principle stelt vervolgens dat dit type persoonlijkheid niet tot activisme wordt aangetrokken door sociale doelen, maar om dominantie uit te oefenen en sadisme uit te leven. Vervolgonderzoek toont aan dat diezelfde mensen vaker een antisemitische houding koesteren, omdat Jodenhaat functioneert als voertuig voor agressie. Joden zijn een aantrekkelijk doelwit: wij zijn met weinigen, slaan niet terug, en bestuurders zijn doorgaans banger voor de dader dan voor het slachtoffer.
Bindmiddel
Een tweede factor is de zorgwekkende eenzaamheid onder jongeren. Depressie, angststoornissen en zelfbeschadiging zijn bij westerse jongeren vanaf 2012 meer dan verdubbeld. Verbrokkelde jongeren, vervreemd van een hechte gemeenschap, zijn bewezen vatbaar voor extremistische bewegingen die hun identiteit en kameraadschap bieden. Een vijandbeeld is daarvoor het beste bindmiddel.
Joden zijn een aantrekkelijk doelwit: wij zijn met weinigen en slaan niet terug
Dat brengt ons op het derde aspect. Ideologische homogeniteit — hetzelfde denken en dat afdwingen — is van nature sterker op links. Onderzoek toont aan dat de behoefte aan ideologische eenvormigheid zich direct vertaalt in vijandbeeldvorming: wie niet meegaat in het heersende morele kader is medeplichtig aan het kwaad. Een voor een vallen onze instellingen ten prooi aan deze morele mobilisatie. Het is gelijkschakeling op een vijandsbeeld: eerst was het de Jood, nu is het Israël. Maar in feite gaat het vooral om macht uitoefenen en kijken hoever je daarmee kunt komen.
Al deze groepen — en ik laat de oprecht met Palestijnen begane mensen hier uitdrukkelijk buiten — hebben elk om hun eigen redenen een vijandbeeld nodig. Het beleden doel is slechts instrumenteel. Het gaat niet om de Palestijnen, maar om wat de Palestijnse zaak hun biedt: een uitlaatklep voor sadisme, een uitweg uit eenzaamheid, een middel om conformiteit af te dwingen. Zonder de ideologische verpakking wordt zichtbaar wat zich onder de motorkap bevindt: sadisme, haat, ressentiment.
Meegesleurd
Zodra het om extreemrechts gaat, vindt niemand het moeilijk deze factoren te benoemen. Bij moslims of extreemlinks wil niemand het er schijnbaar over hebben. Die selectieve verontwaardiging beschermt de samenleving niet — en beschermt evenmin de jongeren die ten prooi vallen aan dit soort bewegingen.
Sinds 7 oktober is duidelijk dat morele grenzen worden overschreden en grote groepen worden meegesleurd. Er is alle reden dit te benoemen, eens te meer omdat een fatsoenlijk debat over de oorlog in het Midden-Oosten, of over de toekomst van onze democratie met deze mensen niet mogelijk is.
8 reacties
Een column om in te lijsten, wat een haarscherpe analyse.
Psychologisering van het politieke geweld. Terug naar Wilhelm Reich? In ieder geval interessant voor het moment van nu. Alhoewel ik betwijfel of de rare snuiters van de rode lijn en al die ‘goede vaderlanders’ die achter hen aanlopen het (zullen of willen) snappen.
Precies. Het gaat niet om Gaza en ook niet om ideologie. Tijdens de Spaanse burgeroorlog trokken rond 650 Nederlandse vrijwilligers, voornamelijk van de linkerzijde, naar Spanje om mee te strijden of in de ziekenhuizen te werken vanwege wat ze als een morele plicht zagen. Ze waren bereid om hun levens op te offeren voor wat ze zagen als een goede zaak. Hier gaat het om het vinden van warm gevoel van solidariteit (met gezellig een drankje en een praatje in een Rode Lijn) in een kille en authistische samenleving en om wijdverspreide frustraties die ontlading zoeken (welke universiteit nemen we vandaag onder handen?) – en bij afwezigheid van een functionerende overheid zien allerlei psychisch gestoorden hun kans schoon om (met gezichtsbedekking) ongestraft hun zieke behoeften te bevredigen. Zoals ik elders al zei: Het probleem ligt niet in Gaza, maar híer. Ik heb helaas geen voorbeelden kunnen vinden van instortende samenlevingen die eenmaal in zo’n toestand geraakt, daar op een normale manier uit wisten te komen. Duitsland en Oostenrijk hebben één keer zo’n toestand overleefd en we weten allemaal hoe en hoe hoog de prijs was. Met die verschrikkelijke prijs hebben ze alleen maar tijd gekocht, want nu zijn ze net als de rest van West Europa wederom in een toestand van social collapse. We weten allemaal dat dit slecht gaat eindigen. Het is alleen lastig om een datum te prikken, maar als ik jong was, zou ik niet wachten tot het laatste moment.
Het post-modernisme en het hedonisme in onze maatschappij hebben mede een grote oorzaak, bij het ontstaan van een grote innerlijke leegheid bij de mens.
Door deze innerlijke leegheid, zo zien we, komen ook veel jongeren in de problemen.
De psychiatrie heeft “handen”vol werk aan deze mensen. Depressies, persoonlijkheidstoornissen etc. Maar ook onze maatschappij heeft hier mee te maken.
U geeft een goede analyse van de hatelijke Pro-Hamas-demonstraties met de geweldsproblematiek, die u zelf ook mee hebt gemaakt.
De uitkomst hiervan is heel erg voor de Joodse gemeenschap in Nederland en voor Israel.
Maar het is een nog slechtere uitkomst voor Nederland. Alleen men heeft dat niet door.
——————
Nederland is helemaal losgeslagen en een klein deel van de bevolking beseft dit gelukkig nog wel, helaas het gros niet!
De uitkomst voor ons land is: “wie Israel vloekt, zalf zelf vervloekt worden” ,(Tenach).
Er staat ons nog iets te wachten.
IK ben christen en zie voornamelijk in het afstotelijke gedrag van digene menen voor de palestijnse zaak op te komen ene andere oorzaak.
Christenen geloven in de verpersoonlijking van het kwaad namelijk satan.
De agressie tegen de joden en tegen ISrael heeft een oorzakelijk verband! Het is een dynamiek van DIABOLISCHE oorsprong. Het geen grote schade brengt allereerst aan de joden hier in Nederland maar ook aan digene die zich inlaten en laten meeslepen door dit sektarisch geweld!
Als deze “palestijnen-crisis” er niet was geweest, wat hadden die activisten dan gemoeten met hun leven? Welke andere uitlaatklep? Alternatief gezocht 🙂
Was het niet Ayn Rand die het had over schaamte voor authentiek leven, die zak schaduw moet worden weggesneden en het “rode idealisme” geeft je hiervoor het perfecte gereedschap. Het refereert aan het id en aan het limbisch systeem. Zie ook Dostojevski in De Demonen: “Het vuur is niet op de daken van de huizen maar in de hoofden van de mensen!” Wist je trouwens dat Olaf Koen in een vorige incarnatie (leven) Dostojevski is geweest? 🙂
Olaf Koens