Blunders en een gebrek aan ideeën
Buitenland

Blunders en een gebrek aan ideeën

Heeft iemand in Jeruzalem enig idee wat er met Gaza moet gebeuren wanneer de wapens zwijgen?

Bart Schut 23 december 2023, 07:00
Blunders en een gebrek aan ideeën
December 18, 2023. Photo by Chaim Goldberg/FLASH90

Het was de bitterste pil die Israël sinds 7 oktober heeft moeten slikken. Drie halfnaakte mannen kwamen een gebouw in Gaza uit, zwaaiend met een witte vlag. In plaats van hun capitulatie te aanvaarden en hen gevangen te nemen, schoten IDF-soldaten de drie dood. Dat zou al erg genoeg zijn als de drie Hamasterroristen waren. Wie zich overgeeft, wordt gespaard – zo luiden de regels van het oorlogsrecht. 

Alleen waren de mannen geen terroristen. Yotam Haim, Alon Shamriz en Samar Talalka werden op 7 oktober gegijzeld door Hamas. Niemand weet of zij op 15 december aan hun ontvoerders ontsnapt waren of dat de terroristen hen simpelweg hadden achtergelaten om zo gemakkelijker aan de oprukkende Israëlische troepen te ontkomen. De dood van het drietal leidde tot ontzetting onder de bevolking van de Joodse staat en tot excuses van generaals en politici.

Luitenant-generaal Herzi Halevi, stafchef van de IDF, zag zich genoodzaakt in het openbaar zijn soldaten eraan te herinneren dat vijanden die zich overgeven niet mogen worden doodgeschoten. Ook niet als zij achteraf geen Israëlische gijzelaars blijken te zijn. Een extra pijnlijke oproep gezien de dood van Yuval Castleman in Jeruzalem een week eerder. Die werd door een IDF-soldaat geëxecuteerd nadat hij twee Hamasterroristen had uitgeschakeld die bij een bushalte vier Israëlische burgers hadden vermoord.

Permanente bezetting

Minister van Defensie Yoav Gallant nam de volledige verantwoordelijkheid op zich voor de tragische blunder in Gaza. Wie dat niet deed – en daar mag je inmiddels best het woord ‘uiteraard’ bij denken – was Benjamin Netanyahu. De premier houdt zich met andere belangrijke zaken bezig, zoals een diplomatiek paspoort voor zijn omstreden zoon Yair en de naam van de militaire operatie in Gaza. ‘IJzeren zwaarden’ bevalt Bibi niet. Hij heeft een voorkeur voor de ‘Simchat Tora-oorlog’ of ‘Genesis-oorlog’. Ook zou Netanyahu druk bezig zijn met zijn politieke toekomst na de oorlog, al vindt de overgrote meerderheid van de Israëli’s dat hij die niet zou mogen hebben.

Nu de generaals bepalen hoe de strijd wordt gevoerd, zouden de politici zich bezig moeten houden met wat er in Gaza gebeurt wanneer de wapens zwijgen. Op dit moment lijkt Israël daar geen duidelijke ideeën over te hebben. De VS en Europese bondgenoten wijzen op wat de enige mogelijkheid lijkt: Gaza onder het bestuur brengen van de Palestijnse Autoriteit, geleid door Mahmoud Abbas’ Fatah. Alternatieven zijn er eigenlijk niet: een permanente (her)bezetting zou Israël de laatste resten internationale steun kosten. En al dromen rechts-extremisten in de Joodse staat hardop over het opnieuw stichten van nederzettingen in de Strook, Netanyahu weet heel goed dat deze optie niet aanvaard zal worden door de internationale gemeenschap – lees: niet door Washington.

De volgende fase

Een andere mogelijkheid zou internationaal bestuur zijn onder bescherming van een VN-vredes-macht. Alleen is dit een non-starter voor de Israëli’s: de VN heeft in de gedaante van de hulporganisatie UNRWA in Gaza laten zien de facto een marionet van Hamas te zijn en in Zuid-Libanon blijkt dat VN-troepen niets in te brengen hebben tegen de jihadisten van Hezbollah. Netanyahu komt zelf niet verder dan een slagzin: “Ik ga Hamasstan niet vervangen door Fatahstan.” Dat klinkt leuk, maar biedt geen enkele ruimte voor oplossingen. De Israëlische politiek lijkt over de gehele breedte aan een gebrek aan realiteitszin te lijden, want zelfs oppositieleider Yair Lapid zei deze week het geen goed idee te vinden Gaza aan de P.A. over te dragen.

Netanyahu zou druk bezig zijn met zijn politieke toekomst na de oorlog

Wat dan wel? Er is niet één potentieel werkzaam plan uit Jeruzalem gekomen sinds 7 oktober. Is het mogelijk dat de regering het grondoffensief is begonnen zonder idee wat er na de zo vurig gewenste overwinning moet gebeuren met Gaza? De klok tikt, want de Amerikaanse regering wil dat Israël zo snel mogelijk aan ‘de volgende fase’ van de strijd tegen Hamas begint. Intussen heeft Mahmoud Abbas zich bereid verklaard hervormingen door te voeren in zijn organisatie om de macht in Gaza over te nemen. Het zou daarbij gaan om corruptiebestrijding, verjonging van de leiding van Fatah en aandacht voor de rechten van burgers onder de P.A. 

Familieleden van door Hamas ontvoerde Israëli’s roepen in Tel Aviv de regering op alles te doen om de gijzelaars vrij te krijgen. Foto: Avshalom Sassoni/Flash90

Mogelijk zou er zelfs een einde komen aan de beloning die terroristen en hun families krijgen van de Palestijnse Autoriteit voor aanslagen op Israëlische doelen, het zogenaamde pay for slay–beleid. Ook spreken hooggeplaatste functionarissen van Fatah steeds openlijker hun afschuw uit over Hamas. Dit lijken allemaal zaken die de Israëlische regering zouden kunnen overhalen de dialoog met Fatah aan te gaan, maar juist nu weigert Netan-
yahu dat te doen. De premier schept erover op dat hij het was die heeft voorkomen dat de Palestijnen een eigen staat kregen. Dat klinkt meer als verkiezingsretoriek dan serieus beleid dat moet leiden tot een verbetering van de veiligheidssituatie voor het Israëlische volk. 

Buitenaardse wezens

In Gaza zelf gaat de strijd onverminderd door. De IDF liet deze week weten de ‘vluchtelingenkampen’ Jabalia in Gaza-Stad en Beit Hanoun in de meest noordoostelijke hoek van de Strook volledig onder controle te hebben. Daarbij vonden Israëlische soldaten vlak bij de grensovergang Erez de grootste terreurtunnel tot nu toe. Het vijftig meter diepe en vier kilometer lange netwerk is zo breed dat er op sommige plaatsen voertuigen door kunnen rijden en beschikt over eigen elektriciteits-, communicatie- en rioolsystemen. De beelden van het gangenstelsel weerhield CNN er niet van te schrijven dat ‘Israël beweert een door Hamas gebouwd tunnelnetwerk gevonden te hebben’. Wat de Russisch-Joodse oud-wereldkampioen schaken Gary Kasparov zich wanhopig deed afvragen waarom de nieuwszender die slag om de arm hield: “Echt waar, CNN? Is het mogelijk geen echte tunnel? Is die gebouwd door buitenaardse wezens? Heeft Israël de tunnel niet gevonden?”

De directeur gaf toe dat zijn ziekenhuis door Hamas als hoofdkwartier werd gebruikt

De directeur van het Kamal Adwanziekenhuis in Gaza, dat op 12 december door de IDF ingenomen werd, heeft toegegeven dat zijn hospitaal gebruikt werd als hoofdkwartier door terroristen. Zelf was Ahmed Kahlot al sinds 2010 in dienst van Hamas, met de rang van luitenant-kolonel. Volgens Kahlot waren artsen en verpleegsters lid van de gewapende vleugel van de terreurbeweging, de Izz ad-Din al-Qassam Brigades. Anderen waren lid van de Palestijnse Islamitische Jihad. De IDF arresteerde in het ziekenhuis 90 terreurverdachten en nam grote hoeveelheden wapens in beslag. Hamas en de PIJ hadden er hun eigen kantoren en zelfs ondervragingskamers, waar een gegijzelde Israëlische soldaat vastgezeten zou hebben. 

Ten slotte zou de IDF de afgelopen weken tot tweemaal toe op het punt gestaan hebben de Hamasleider in Gaza en hoofdverantwoordelijke voor het bloedbad op 7 oktober te arresteren. Beide malen wist Yahya Sinwar op het laatste moment te ontsnappen, meldt Channel 13. Vermoed wordt dat Sinwar zich in Khan Younis bevindt, de stad in het zuiden van de Gazastrook waar de strijd tussen de IDF en Hamas zich nu op toespitst.

Een Israëlische soldaat bewaakt de ingang van de tot nu toe grootste Hamas-terreurtunnel die de IDF heeft gevonden. Foto: IDF

Tijd voor een politieke aardverschuiving?

Meer dan twee derde van de Israëli’s wil dat er onmiddellijk na de oorlog in Gaza nieuwe verkiezingen gehouden worden. Dit blijkt uit een peiling van het Israel Democracy Institute. De reden dat de zittende regeringscoalitie er alles aan gelegen is dit te voorkomen, blijkt uit een andere peiling. Volgens een peiling die Midgam deze week uitvoerde in opdracht van Keshet 12 Nieuws zou Benjamin Netanyahu’s Likoed weggevaagd worden als er nu nieuwe verkiezingen gehouden werden. Van de 32 zetels die de rechtse partij nu heeft zouden er 18 over blijven, het slechtste resultaat sinds 2006. Dit beeld wordt bevestigd door alle andere peilingen van de afgelopen weken. Van de dertien zetels die Bibi’s extreemrechtse bondgenoten hebben, zouden er nog acht over blijven. Alleen de ultraorthodoxe coalitiepartners blijven stabiel omdat hun aanhang meer op religieuze dan politieke gronden stemt. 

Het verlies van Likoed zou vrijwel volledig naar het centrumrechtse Nationale Eenheid van Benny Gantz gaan, die op 37 (of zelfs 43) zetels wordt gepeild. Nu heeft de oud-stafchef van de IDF die na 7 oktober toetrad tot Netanyahu’s oorlogskabinet nog twaalf zetels. Yair Lapids Yesh Atid profiteert niet van Bibi’s impopulariteit onder de Israëli’s, evenmin als de kleine linkse partijen. Alleen het rechtse Yisrael Beiteinu van Avigdor Lieberman heeft baat bij de implosie van Likoed en extreemrechts.

Foto boven: Premier Netanyahu in zijn ambtswoning in Jeruzalem op 18 december, © Chaim Golderg/Flash90

Plaats opmerking