Nieuws

‘Er is veel, heel veel te doen’

Hij gaf een goede baan bij Philips op voor een functie die in principe voor slechts één jaar was vastgesteld. Inmiddels is Eddo Verdoner vijf maanden nationaal coördinator antisemitismebestrijding (NCAB).

Esther Voet 06 september 2021, 10:20
‘Er is veel, heel veel te doen’

Toen het NIW hem dit voorjaar polste voor een interview, hield Eddo Verdoner de boot af. Hij had nog niets te melden, vond hij. Eerst maar eens kijken hoe hij deze splinternieuwe functie inhoud ging geven. Inmiddels zijn we vijf drukke maanden verder en vertelt hij over zijn plannen. Maar laten we bij het begin beginnen. Wat was zijn motivatie om deze hondenbaan aan te nemen?

“Ik merkte dat ik naast mijn dagelijkse werk overdag, ’s avonds al jaren bezig was met de Joodse samenleving. Eerst als voorzitter van de NIG, de Joodse gemeenschap in Utrecht, daarna als bestuurslid van het CIDI en later ook als voorzitter van het CJO. Eigenlijk had ik twee fulltime banen. Ik besefte dat mijn hart lag bij de Joodse zaak. Toen de mogelijkheid voorbijkwam deze twee te combineren, daarin al mijn inspanningen te leggen, ben ik op de uitnodiging ingegaan.”

Verdoner werd voor de functie gevraagd door minister van Veiligheid en Justitie Ferd Grapperhaus. Het hoe en waarom laat hij in het midden: “Daar kan ik weinig over zeggen. Er was interesse, ik ben gevraagd, er heeft een gesprek plaatsgevonden en daarna is men formeel op de hoogte gesteld. De rest moet je aan de minister vragen.” Verdoner begon op 1 april 2021 met een functie die nog volledig moest worden ingevuld. Het was echt pionieren, vindt hij. “Dat is het nog steeds, hoewel de contouren zich steeds duidelijker aftekenen: wat je wel kunt beïnvloeden en wat niet. Het opzetten van zo’n ambt kost tijd. Er moet een website worden opgezet, een logo worden ontworpen. En hoe vind je het juiste ondersteunende personeel? Ik heb nu ook een beter beeld van de speerpunten in het beleid.”

Expliciet verbod
De eerste speerpunten zijn – ambtelijk gezegd – monitoring en opvolging: hou actief in de gaten wat er gebeurt en onderneem actie zodra dat nodig is. “Waar zijn incidenten en welke groepen veroorzaken die? Hoe kun je die strafrechtelijk het beste aanpakken? Een voorbeeld is Holocaustontkenning. Op dit moment is dat niet expliciet verboden, bestraffing kan alleen via artikel 137c van het Wetboek van Strafrecht, dat over groepsbelediging gaat. Stel, iemand beweert dat de Joden de Holocaust zelf hebben bedacht om daar voordeel uit te halen. Dan kan die persoon alleen maar worden vervolgd op basis van groepsbelediging omdat hij Joden beledigt, want een expliciet verbod is er niet. Zo’n verbod moet er wel komen. Kijk bijvoorbeeld naar het laatste rapport van de nationaal coördinator terrorismebestrijding en veiligheid (NCTV). Daaruit blijkt dat extreemrechtse jongeren op internet aan het radicaliseren zijn.”

‘Die internationale neonazigroep wordt vanuit Nederland geleid, laat een Amerikaans onderzoek zien’

Die groepen zijn ook in Nederland actief. In Amerika wordt een gewelddadige groep, de Atomwaffen Division, onder meer verantwoordelijk gehouden voor de moord op Blaze Bernstein, een Joodse student. Tot deze neonazigroep hoort de Feuerkrieg Division (FKD). Het tv-programma Zembla zal daar op 9 september bij NPO 2 om 20.25 uur een uitzending aan wijden. Verdoner wijst erop dat die internationale groep vanuit Nederland wordt geleid. Amerikaanse onderzoekers hebben dat aan het licht gebracht. “Dit zijn organisaties die met bomaanslagen of ander geweld de samenleving wil ontwrichten, zodat er een nieuw, neonazistisch regime gevestigd kan worden. Eigenlijk dezelfde methode als je bij jihadistische bewegingen ziet. Hoe groot de groep is, weten we niet. Dat weet alleen de NCTV, maar steeds meer mensen blijken gevoelig voor die antisemitische denkbeelden. Holocaustontkenning expliciet strafbaar stellen, zou hiertegen een wapen kunnen zijn.

Overigens is Verdoner niet de enige die daarop aandringt. Ook de Europese Unie heeft de minister een deadline gesteld om Holocaustontkenning strafbaar te stellen. Verdoner: “Hij heeft toegezegd binnenkort met een reactie te komen.”

Hoewel antisemitische voorwerpen verkopen strafbaar is, bijvoorbeeld op beurzen met neonazimateriaal, moet er volgens Verdoner veel strenger tegen worden opgetreden: “Nu is het wel verboden, volgens artikel 137e in het Wetboek van Strafrecht, maar er vindt vrijwel geen vervolging plaats. Ik kijk naar grote onlinewinkels als Bol.com. Daar zijn allerlei rabiaat antisemitische boeken gewoon vrij verkrijgbaar. On- en offline marktplaatsen moeten daarop worden aangesproken en er moet actieve strafvervolging op volgen. Daarop ga ik aandringen in mijn overleg met het Openbaar Ministerie.”

Intimidatie en gepest
Volgens Verdoner valt er in het onderwijs nog veel te winnen door voorlichting en educatie. “Er moeten gerichte campagnes komen over het jodendom en antisemitisme. En behandel daarbij niet alleen de negatieve kanten van onze geschiedenis, zoals de Holocaust, maar ook de positieve kanten van het jodendom. Veel Nederlanders zullen nooit een Jood tegenkomen. We zijn maar met weinig, en onbekend maakt onbemind.”

“Het artikel in NIW 33, ‘Mijn kind wil niet meer Joods zijn’, was heel herkenbaar. De verhalen van die drie moeders staan niet op zichzelf. Ik krijg regelmatig meldingen van intimidatie en gepest op scholen. Het enige echte antwoord is dat we niet alleen aandacht moeten besteden aan de oorlog, maar ook aan Joden van nu en dat we al eeuwen een goed geïntegreerd deel van de samenleving uitmaken. Daar komt bij dat er een sfeer aan het ontstaan is waarin een Jood alleen maar wordt geaccepteerd als hij afstand neemt van Israël. De acceptatie wordt voorwaardelijk. Je ontneemt Joden daarmee eigenlijk gewoon burgerrechten: ‘we accepteren je pas als …’. Net als het recht op zelfeschikking, zoals inderdaad een eigen staat. Als dit met een andere minderheid zou gebeuren, zouden we dat beslist niet tolereren. Het is een voorwaarde die voor geen enkele andere groep geldt.”

‘Acceptatie van Joden wordt voorwaardelijk, je moet afstand nemen van Israël’

Herdenken en vieren
“Het derde speerpunt is herdenken en vieren. Nederland moet leren zijn Joodse verleden te koesteren. Daar hoort uitleg bij over het verleden, over hoe antisemitisme is opgekomen, over Luther en de inquisitie en hoe Jodenhaat uiteindelijk uitmondde in de Shoa. We moeten ervoor blijven vechten dat tijdens de herdenking op 4 mei de Jodenvervolging centraal blijft staan. Daar is elk jaar weer gedoe over.”

Verdoner vindt vergelijkingen met de Shoa uit den boze: “Ja, er moeten lessen uit worden getrokken. Kijk bijvoorbeeld naar wat er met de jezidi’s is gebeurd. Voor die genocide waren aanwijzingen die niet zijn herkend en waar dus niets mee is gedaan. Die les is dus niet geleerd. Maar niets, maar dan ook niets mag vergeleken worden met de industriële massamoord die de Holocaust heet. Kijk naar de protesten tegen de coronamaatregelen. In feite zeggen die mensen: ‘Met het dragen van die gele ster laat ik zien dat mijn tijdelijke kroegverbod net zo erg is als de moord op jouw gehele familie.’ Elke vergelijking doet afbreuk aan wat toen is gebeurd.”

Daarnaast maakt Verdoner zich zorgen over de vervagende grens tussen dader en slachtoffer. “Daar moeten we echt een stokje voor steken, want in de oorlog waren er wel degelijk daders en slachtoffers. Er bestond goed en kwaad. Dat moet juist in de herdenking als een paal boven water blijven staan.”

Rosj Hasjanawens
Maar, zo zegt Verdoner, het vieren van Joods leven moet een belangrijk onderdeel zijn van de bestrijding van antisemitisme. “In Duitsland en andere landen zie ik bijvoorbeeld Joodse festivals, waarin kennis kan worden gemaakt met de Joodse geschiedenis en cultuur. Ik zou graag in Nederland ook zoiets tot stand brengen in samenwerking met instanties. Daarin kunnen we aantonen hoezeer wij een geïntegreerd onderdeel van de samenleving zijn. Kijk naar de Jiddisje woorden in onze taal, kijk naar onze bijdragen aan de muziek, aan het eten, aan omgangsvormen en de manier waarop je voor elkaar zorgt. Tal van morele dilemma’s zoals die in de Talmoed zijn opgenomen, zijn geïntegreerd in ons rechtssysteem. Ik heb wat moeite met lijstjes van Joodse Nobelprijswinnaars. Dan lijkt het weer alsof we aan moeten tonen dat we het echt waard zijn geaccepteerd te worden.”

Er zijn simpele dingen waarmee je een effect kunt bereiken: “Kijk naar onze minister-president Rutte en andere politici. Als je mensen een fijne kerst of leuk Suikerfeest wenst, waarom dan niet ook een goed Rosj Hasjana? Zo laat je zien dat Joodse feestdagen ertoe doen. Ik zie ook een rol weggelegd voor rabbijnen en bekende Nederlanders met een Joodse achtergrond. Rabbijnen kunnen actuele vraagstukken benaderen vanuit hun Joodse visie, zoals opperrabbijn Jacobs dat doet. En als bekende Nederlanders zouden vertellen dat ze Joods zijn, uitkomen voor hun identiteit, zou dat ook helpen.”

Voor z’n Joods festival kijkt Verdoner naar Duitsland waar nu 1700 jaar Joodse aanwezigheid wordt gevierd. “In ons buurland bevinden Joden zich al veel langer dan menige groep die later geïntegreerd is. Dat wordt nu mooi zichtbaar gemaakt. Dat koesteren, fostering of Jewish life zoals de Britten dat noemen, dat zou ik in Nederland meer willen zien.”

‘Als je als politicus mensen een fijne Kerstmis of leuk Suikerfeest wenst, waarom dan niet ook een goed en zoet Rosj Hasjana?’

Wapenfeiten
Het zijn ambitieuze plannen. Je zou denken: te veel voor één persoon. Verdoner: “Op dit moment mag ik voor ondersteuning aankloppen bij ambtenaren van verschillende ministeries. Daarnaast is er secretariële ondersteuning en krijg ik er nog een medewerker bij. Maar er is zo veel te doen. Het is iedere dag weer prioriteiten stellen. Maar het is leuk werk, je ziet stap voor stap resultaten.”

Zo vertelt hij hoe er ineens gelden die waren gereserveerd voor antisemitismebestrijding, weg waren. Gewoon, weg. Die waren ergens in een algemeen potje terechtgekomen. Mensen die fondsen aanvroegen voor de bestrijding, kregen nul op rekest. “Dan merk je hoe goed het is dat je door je overheidsfunctie het verschil kunt maken. Ik hoefde maar een paar mensen aan te schrijven, en opeens was dat geld weer terug.”

Eddy Verdoner heeft meer voorbeelden. “Er is jaren gewerkt aan de IHRA-werkdefinitie van antisemitisme. Het is bij educatie en wetgeving belangrijk dat er een standaard is. Aan die IHRA-definitie hangen overlegorganen, die inspraak mogelijk maken als iets moet worden aangepast. Daar zit een hele structuur aan vast. Opeens dook een tegenhanger op: de Jerusalem Declaration. Groeperingen met kritiek op de IHRA-definitie hadden een eigen verklaring bedacht en begonnen er actief bij politieke partijen voor te lobbyen. Daarmee probeerden ze de vooruitgang die de IHRA had geboekt tien jaar terug in de tijd te werpen. Het was van belang dat iedereen achter de IHRA-definitie bleef staan. Gelukkig zijn we erin geslaagd de Nederlandse reactie aan de IHRA op die lijn te houden. Dat is een van de voordelen, je kunt van binnenuit invloed uitoefenen op beslissingsprocessen.”

Ander voorbeeld. Enige tijd geleden ging een rapport rond waarin geconcludeerd werd dat onder asielzoekers geen antisemitisme bestond. “Het is echter bekend dat er wel degelijk problemen zijn, er zijn asielzoekers met antisemitische denkbeelden. Nu lag er opeens een ‘rapport’ dat beweerde dat die er helemaal niet waren. Ik ben erin gedoken. Wat bleek? Dergelijk onderzoek is nooit verricht. Kijk, op die manier kun je zaken bijsturen.”

Sociale media
Hoewel de NCAB inmiddels een Twitteraccount heeft aangemaakt, is hij daarop niet bijzonder actief. Terwijl juist op dat kanaal zichtbaar is hoe virulent Jodenhaat is. Is het laten voortwoekeren van Jodenhaat op dat medium niet dweilen met de kraan open? “Niet alleen op Twitter zien we legio voorbeelden, maar ook op platforms als Telegram en TikTok. Op het laatste kanaal, populair bij kinderen, zie je de verschrikkelijkste filmpjes langskomen. Kijk, je kunt wel op elke individuele zaak reageren, maar dan loop je constant achter de feiten aan. Het is goed wanneer het wordt geconstateerd, maar om op sociale media virulent antisemitisme te bestrijden, moet je het echt anders aanpakken,” legt Verdoner uit.

“We zitten met platforms zoals Facebook, die in korte tijd enorm zijn gegroeid en die moeite hebben met die groei. Nu zijn er nieuwe softwaretechnieken die antisemitische netwerken kunnen opsporen. Die zijn zelflerend, zodat ze ook verbasteringen van pakweg het woord ‘Jood’ kunnen herkennen.” Die programma’s kunnen automatisch zaken verwijderen en de uitingen melden bij het management ter wille van een aangifte. Want er moet zeker gestraft worden. Gebruik van deze software zou internationaal juridisch moeten worden afgedekt, zodat er permanent kan worden gemonitord. Dat maakt collectief handelen mogelijk. “Die automatische detectie is enorm belangrijk, omdat het anders niet te doen is. Het is geen mensenwerk meer. De software is ontwikkeld door bedrijven in zowel de Verenigde Staten als Israël. Daarmee zou je trends kunnen volgen. Je zou bijvoorbeeld jaarlijks een rapport kunnen opstellen over de groei van haatberichten en uit welke groepen die afkomstig is, zodat je die gericht kunt aanpakken. Maar ja, dat kost geld en dat is er nu niet. De drie miljoen die beschikbaar is gemaakt voor antisemitismebestrijding is nu op, besteed aan nuttige projecten. Dat is nog maar de eerste stap. Nu moeten we doorpakken en daar is nieuwe financiering voor nodig.”

In opdracht van de Europese Commissie voerde het het Institute for Strategic Dialogue onderzoek uit naar antisemitische uitingen op sociale platforms in Duitsland en Frankrijk. Het onderzoek richtte zich op uitingen in coronatijd. De laatste confrontatie tussen Israël en Hamas is niet meegenomen.

Partners
Wat Verdoner veel ziet is dat antisemitismebestrijding incidenteel wordt aangepakt en daarna weer onder het tapijt verdwijnt. “Kijk naar alle aandacht voor de aanvallen op restaurant HaCarmel. Daarna vervaagt die aandacht snel. Wat gebeurt er wanneer de camera’s eenmaal zijn verdwenen? Een antwoord op die vraag is mijn opdracht. De aanpak moet structureel worden, we moeten niet alleen inspelen op de waan van de dag. Ik heb daar partners bij nodig, want ik ben maar één schakel. Ik zoek samenwerking met andere instellingen als het CIDI, het NIW, maar ook het Auschwitz Comité, het OJEC, het OJCM en de Anne Frank Stichting. Mijn functie heeft al voordelen, maar ik zou het graag verder willen brengen.”

Is hij met zijn enorme taak voor de boeg niet pessimistisch geworden? Vallen de ontwikkelingen nog om te buigen? “Ik krijg vaak de vraag of er nu meer antisemitisme is dan vroeger. Je kunt dat niet zeggen. Misschien was het er altijd, sluimerend onder de oppervlakte. We zien wel dat er veel meer antisemitische uitingen zijn, zoals complottheorieën. Die beïnvloeden mensen, ze halen er inspiratie uit. De kracht van het jodendom is altijd geweest dat we met behoud van onze cultuur hebben weten te overleven. We hebben altijd een positieve bijdrage aan de samenleving kunnen leveren. Daarom blijft het belangrijk Joods leven te koesteren. Niet alleen wij, de hele samenleving zou dat moeten doen.”

Tags dit artikel heeft geen tags
Opmerkingen (3)
P.Y. Tieleman Winter 06 september 2021, 15:48
Met alle respect hoor. Is hiervoor Verdoner nu voor aangesteld door Grapoenhaus? En waarom zo geheimzinnig en buiten de verzoekers van VVD en CU om. En wat geeft hij nu in feite aan? Niets werd al niet bekend was. En evtuele andere wetsbepalingen die nodig zijn? Kom op zeg. Joods Nederland wacht op een daadkracht oige handhavong door o.a. de politie en vervolging door het OM en bestraffing door de rechterlijke macht. Luister bij de voetbal wedstrijden. Lees de internetsites die gewoon open en bloot antisemitisme propagandisten, loop eens over de Dam enz enz. In 1938 zei Hitler al wat hij met de Joden zou doen. En niemand hield hem tegen. En nu? Is inmiddels al een half jaar voorbij? Een commissie? Een task goede? Ben duidelijk teleurgesteld en vooral omdat de politie en het OM nu weer kunnen afschuiven plv opsporen en vervolgen.
Hans EBBE 07 september 2021, 11:38
Dat moslims in NL, net als in Duitsland, Frankrijk en Engeland, verantwoordelijk zijn voor veel antisemitische incidenten valt niet te ontkennen en mag ook niet, zoals veel politici en media doen, onder het tapijt worden geschoven. Met name als de spanningen in het M.O. oplopen, komen ook de spanningen in NL aan de oppervlakte. Goede voorlichting op scholen zou hier iets tegen kunnen doen. Het probleem is echter dat leraren, veelal links georiënteerd, nauwelijks iets van de oorsprong van het conflict weten. In hun overtuiging dat Israël een illegale bezetter is en de Palestijnen alleen slachtoffer en nooit dader kunnen zijn, zijn ze, mede door hun eigen anti zionistische vooroordelen, niet in staat om ook maar enige nuance in de extreme standpunten aan te brengen. Ook de politiek en media zijn, door hun reacties op Palestijns geweld en de wijze van berichtgeving hierover, in hoge mate verantwoordelijk voor het toenemende antisemitisme in NL. Op het moment dat Hamas Israëlische burgers met duizenden raketten bestookt en Israël zich met de grootste terughoudendheid daartegen verdedigd om burgerslachtoffers te voorkomen, wordt Israël door Jasper van Dijk van de SP, een totaal vertekend beeld geschetst. Zonder enig woord van kritiek op de misdaden van Hamas zet hij Israël in de beklaagdenbank, waarbij hij Israël er van beschuldigt dat zij als een soort Robocop een klierende Pietje Bel, (Hamas) te lijf te gaan. Helaas staat hij niet alleen in het verdraaien van de feiten ook andere partijen als D66, PvdA, CDA Denk, GL Bij1 zijn er altijd als de kippen bij om Israël te veroordelen. Daarentegen zal men van hen nimmer een woord van kritiek horen op de wijze waarop Palestijnse leiders de bevolking oproepen tot geweld tegen Joden. Ook wordt de wijze waarop de PLO en Hamas de bevolking onderdrukt en mensenrechten schendingen aan de orde van de dag zijn , volledig genegeerd. Wat voor de politiek geldt, geldt helaas ook voor de media. die er aan bijdrage dat het antizionisme = antisemitisme steeds mee gemeengoed wordt in onze maatschappij.
Fred Luiten 08 september 2021, 12:34
Ik reageer op het prachtige artikel omdat ik zojuist een interview hoorde bij De NieuwsBV van BNNVARA op NPO Radio 1 met Eddo Verdoner, uiteraard over de bestrijding van anti-semitisme. Wat mij opviel, was dat zowel interviewer als Verdoner zelf - op de radio althans - een soort krampachtige angst hebben om uit te spreken dat veel anti-semitisme toch komt uit het kamp van wat wat Rob Oudkerk 'kut-Marokkaantjes' noemt (zoals men ook nooit uit durft te spreken dat 75% van de vrouwen in Blijf-van-mijn-lijf huizen zit vanwege erewraak gerelateerd geweld). Verdoner noemde heel indirect wel nog als een van de oorzaken van anti-semitisme het Israël-Palestijnen conflict, maar verder ging hij niet. De angst om een keer niet politiek correct gevonden te worden, regeert! Want je krijgt steevast de reactie: maar toch niet alle Marokkaantjes... Door deze dooddoener wordt de discussie in de kiem gesmoord, terwijl juist dit wèl benoemen wellicht een begin kan zijn om iets aan dit anti-semitisme te doen èn juist de Marokkanen van goede wil niet te 'stigmatiseren'. Fred
Plaats opmerking

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *