Wat mag volgens de wet wel en wat niet? Eerst maar eens de feiten. Drie jaar na de slachtpartij van Hamas in Zuid-Israël herdenkt de Joodse gemeenschap op 7 oktober de doden op een geheime, zwaarbeveiligde locatie in Amsterdam. Bij het nationaal monument op de Dam staan intussen gemaskerde demonstranten met borden en spandoeken: ‘Wij steunen Hamas’, ‘Hup Hamas’, ‘Lang leve 7 oktober’. Vier dagen daarna rijdt een motorstoet met Palestijnse vlaggen onder politiebegeleiding naar de Dam, waar opnieuw Hezbollah- en PFLP-terreur wordt bejubeld. Burgemeester Halsema noemt de uitingen ‘choquerend en onsmakelijk’, maar zegt niet te kunnen optreden zolang het OM niets strafbaars ziet.
Na een gesprek met de Amsterdamse veiligheidsdriehoek zegt minister van Justitie David van Weel (VVD) begrip te hebben voor Halsema. “Ik heb me laten overtuigen dat dit de enige mogelijkheid was.” Desondanks greep de politie een maand daarvoor wel degelijk in bij een pro-Israëlmanifestatie. Op 17 september maanden agenten een deelnemer een bord met ‘FCK HMS’ op te bergen. En veel eerder, in 2014, verbood burgemeester Van der Laan bij een demonstratie maskers, boerka’s, ISIS-vlaggen en beledigende teksten. Het OM stond toen met tolken op de Dam om spandoeken te controleren; twee demonstranten worden opgepakt.
De wet
Het wetsvoorstel tegen terreurverheerlijking, al twintig jaar in de maak, is in juni naar de Kamer gestuurd. De beoogde wet stelt drie dingen strafbaar: ‘verregaand loven of prijzen’ van een zware terreurdaad, materiaal verspreiden dat terreurdaden bejubelt en openlijke steun verlenen aan een verboden terreurorganisatie, bijvoorbeeld met een vlag. Het beloofde hoge strafmaximum is op advies van de Raad van State gesteld op twee jaar cel, en de verdachte moet willens en wetens hebben gehandeld. De VVD wil voor het einde van het jaar stemmen over het voorstel, daarna volgt de Eerste Kamer.
Veel partijen willen daar helemaal niet op wachten. De Tweede Kamer nam inmiddels een motie aan van Annelotte Lammers (Groep-Markuszower) aan, ondanks tegenstemmen van D66, Pro, SP, Denk, PvdD, Volt en FvD. De motie verzoekt de regering vooruitlopend op de wet nu al alle bestaande juridische mogelijkheden maximaal te benutten.
Deskundigen
Jan Brouwer, hoogleraar recht en samenleving aan de Rijksuniversiteit Groningen, zegt bij omroep AT 5 dat oproepen tot geweld gewoon strafbaar is. Of ‘Wij steunen Hamas’ daaronder valt, moet het OM volgens hem niet zelf beslissen: “Leg het voor aan de rechter. Ik heb de neiging om te denken van wel.”
‘Die demonstranten weten wat het OM strafbaar vindt, ze lachen ons uit’
Officier van justitie Willem Nijkerk, gespecialiseerd in discriminatiezaken, begrijpt dat bij veel uitingen over zionisten Joden worden bedoeld, maar het OM moet dat kunnen bewijzen. Kamermoties tegen ‘From the river to the sea’ zijn geen wet, benadrukt hij in De Telegraaf. Kamerleden als Caroline van der Plas (BBB) en Geert Wilders (PVV) vinden dat de rechter al tal van mogelijkheden heeft op grond van het Wetboek van Strafrecht, met name de artikelen 131, 137 en 140 zouden volstaan. Minister Van Weel bracht daartegen in dat demonstranten telkens onder de drempel weten te duiken van wat het OM strafbaar acht. “Die mensen weten dat, die lachen ons uit.” Na een gesprek met burgemeester Halsema zegt hij dat er geen juridische basis was om in te grijpen, hij had Halsema vooraf beter kunnen bellen.
De Raad van State waarschuwde dat het effect van de eventuele nieuwe wet niet te hoog moeten worden ingeschat.
Strafmaat
Een druzisch souvenir uit de Golan kon in Nederland binnen vier maanden wettelijk illegaal worden verklaard, op straffe van maximaal zes jaar cel. Maar een wet tegen het toejuichen van de moord op twaalfhonderd Israëli’s ligt al twintig jaar op de plank, geldt op zijn vroegst in 2027 en levert hooguit twee jaar celstraf op. Toch zijn de verschillen in strafmaat en de traagheid van de wetgever niet het grootste probleem. Dat ligt bij het gezag dat zich verschuilt achter de meest letterlijke interpretatie van wetgeving.
Op 13 oktober riep David van Weel in de Tweede Kamer dat het Damprotest ‘ver over zijn grens’ ging. Hij beloofde de suggestie van hoogleraar Brouwers om de zaak aan de rechter voor te leggen, met het OM te bespreken. Zes dagen later had de Amsterdamse burgemeester hem ervan overtuigd dat er niets kon. Of op de rodelijndemonstratie, gepland op 8 november, zal worden ingegrepen, laat hij over aan de Amsterdamse driehoek. Kortom: er verandert voorlopig niets.
Voor Joden lijkt het gedrag van de veiligheidsdriehoek op struisvogelgedrag
Burgemeester Halsema zegt dat zij zich aan de wet hield, maar de werkelijke vraag is hoeveel bestuurlijke ruimte de wet haar toestaat en wat zij daarmee doet. Er zijn precedenten: Berlijn hield op 7 oktober een openbare herdenking, zette elfhonderd agenten in en ontbond de pro-Palestijnse demonstratie zodra er strafbare leuzen klonken. In eigen land weerde Halsema’s voorganger Van der Laan in 2014 ISIS-vlaggen van de Dam. Die ruimte zou er dus wel kunnen zijn.
Struisvogelgedrag
De burgemeester is er niet alleen voor demonstranten, maar ook voor mensen die thuisblijven omdat zij zich niet meer veilig voelen. Dezelfde politie die een bord met ‘FCK HMS’ liet opbergen, liet ‘Hup Hamas’ staan. Dat zijn keuzes, en, toeval of niet, ze vallen vaak uit ten nadele van de Joodse gemeenschap. Het OM besliste dat ‘Long live the 7th of October’ bij de herdenking van de ergste pogrom sinds de Shoa, niet opruiend is. Of iets opruiing is, bepaalt de rechter, zegt hoogleraar Brouwer. Het OM laat het niet zover komen. Voor Joden die alleen nog onder zware beveiliging kunnen samenkomen, lijkt dat op struisvogelgedrag.
Op 8 november loopt de rodelijndemo weer door Amsterdam. De betoging is mede georganiseerd door PGNL, de koepel rond Amin Abou Rashed, die vervolgd werd voor het financieren van Hamas. De landelijke en Amsterdamse autoriteiten hebben nog drie weken om te bewijzen dat ze de morele moed en bestuurlijke creativiteit hebben om meer te doen dan te zeggen: “We kunnen niks.”
––––––––––––––––––––––
Mona Keijzer: ‘Wat een slapheid, de straat regeert’
Het onafhankelijke Kamerlid Mona Keijzer diende in 2016 al een initiatiefwet in tegen terreur-verheerlijking. Het NIW sprak met haar. Het kabinetsvoorstel van nu noemt zij een papieren tijger, vol uitzonderingen en bewijsdrempels. “Dan verkoop je daadkracht, maar lever je gebakken lucht.”
Zij diende vier amendementen in die daar een eind aan moeten maken. Het strafmaximum gaat van twee naar vier jaar: “Met zo’n maximumstraf krijgen politie en justitie meer bevoegdheden die nodig zijn om effectief op te treden tegen extremistische netwerken en online propaganda.”
Het woord ‘verregaand’ verdwijnt uit de wet, want: “Wanneer is iets precies ‘verregaand’ loven en prijzen? Niemand weet het. Dat helpt niemand, behalve degene die terrorisme verheerlijkt.” En het vereiste bewijs dat anderen door een uiting het terroristische doel gaan delen, moet vervallen. “Moet een officier straks bewijzen wat er in het hoofd van onbekende derden gebeurt? Het verheerlijken van terrorisme is strafwaardig vanwege de uiting zelf.”
Met die wijzigingen vallen de spandoeken en leuzen van 7 en 11 oktober volgens Keijzer waarschijnlijk wel onder de nieuwe wet. Intussen kan minister Van Weel het OM gewoon een aanwijzing geven om te vervolgen, zegt Keijzer. Maar niet lang meer: een initiatiefwet van D66’er Sneller die die bevoegdheid afschaft, is door de Tweede Kamer aangenomen en de Eerste Kamer stemt er op 1 december over. Die wet maakt Keijzer des duivels: “Een staat binnen de staat, compleet losgezongen van de democratie.” Over de draai van Van Weel op 19 oktober is zij evenmin te spreken: “Wat een slapheid. De straat regeert inmiddels.”
